{ "version": "https://jsonfeed.org/version/1.1", "user_comment": "This feed allows you to read the posts from this site in any feed reader that supports the JSON Feed format. To add this feed to your reader, copy the following URL -- https://techgaming.nl/tag/mobo-review/feed/json/ -- and add it your reader.", "next_url": "https://techgaming.nl/tag/mobo-review/feed/json/?paged=2", "home_page_url": "https://techgaming.nl/tag/mobo-review/", "feed_url": "https://techgaming.nl/tag/mobo-review/feed/json/", "language": "nl-NL", "title": "mobo review Archieven - TechGaming", "description": "Meer dan alleen nieuws: TechGaming duikt in de details, test de grenzen van hardware en volgt de gamewereld op de voet \u2013 voor en door liefhebbers.", "icon": "https://techgaming.nl/wp-content/uploads/2018/07/techgaming-favicon-1.png", "items": [ { "id": "https://techgaming.nl/?p=21178", "url": "https://techgaming.nl/review-asus-rog-maximus-z690-apex/", "title": "Review: ASUS ROG Maximus Z690 Apex", "content_html": "\t\t
\r\n\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\tReviewoverzicht\r\n\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tKlok-till-you-drop!\r\n\t\t\t\t\t\t9\r\n\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t
\r\n\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\tScore\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t9\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t\tYay!\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tSpecifiek voor overklokkers: klok-till-you-drop!\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tKrachtig 24+2 fasepowerdesign.\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tDubbele BIOS.\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tROG True Voltician meegevelerd.\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tRealtek ALC4082 in combinatie met een Savitech SV3H712-versterker.\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tVijf M.2-sloten.\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tVeel overklok smaakmakers met o.a. meetpunten, LN2-modus en RSVD-optie.\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t\tNay!\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tGeen HDMI of DisplayPort. Enigszins begrijpelijk, echter wel een gemis. \r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t
\r\n\t\t
\n In het kort\n
\n De ASUS ROG Maximus Z690 Apex bewijst zich als een heerlijk platform voor overklokken. Dit hangt nauw samen met de features zoals de LN2 en RSVD-modus.
\n
\n
TechGaming Award
\t\t\t\t
\r\n\t\t\t
\r\n\t\t
\r\n\t\t
\n

Review: ASUS ROG Maximus Z690 Apex

\nLinks;\n\nNavigatie;\n\n

\"Inleiding\"

\n

Inmiddels heb ik de ASUS ROG Maximus Z690 Hero en Extreme goed aan de tand gevoeld. Met de Maximus Z690 Apex in handen mag het segment van dit moederbord direct duidelijk zijn. Twee geheugenbanken en veel meetpunten, kortom, het overklokkersbord van ASUS voor de Z690-generatie.

\n

De basis van dit moederbord bestaat uit een 24+2-fasepowerdesign, uitgerust met RAA22010504 MOSFETS (Renesas), gewaardeerd op 105 A. Het gaat hier om een parallelle configuratie; er is dus geen sprake van een verdubbelaar. De 24 fasen zijn gereserveerd voor de processor in samenwerking met de RAA229131-controller (PWM-chip) ook afkomstig van Renesas.

\n

Met deze inhoud mag het duidelijk zijn wat de visie is van de Apex: overklokken. Nu ben ik een beetje bescheiden, gezien het feit dat de toegepaste Intel Core i9 12900K een engineering sample is. De processor/chip heeft zich hier inmiddels in de praktijk bewezen als een mindere klokker. Verdere specificaties bespreek ik in de opvolgende hoofdstukken. Op het moment van schrijven is de ASUS ROG Maximus Z690 Apex beschikbaar voor circa € 579,-.

\n

\"Specificaties\"

\n

Hieronder treffen we de specificaties aan;

\n

\n
LGA 1700 en Z690
\n

De 12e generatie aan Intel processoren komt met een nieuwe processorvoet, LGA1700, geschikt voor Intel Core, Pentium Gold en Celeron-processoren. De Z690-chipset introduceert op zijn beurt PCIe 5.0 en DDR5, iets wat we nog niet eerder zagen op een consumentenplatform. Tevens keren er veel aspecten terug van Z590, waar ik over de processoren minder lovend was, maar wel enthousiast over de chipset zelf. Het introduceerde namelijk Wi-Fi 6E, een nieuwere Realtek-audiocodec, USB 3.2 Gen 2×2 en Thunderbolt 4.

\n

Uiteraard waren de features per moederbord verschillend, waar we vooral in het hogere segment meer features zagen. Z690 adopteert veel van deze bovengenoemde features, maar doet daar vervolgens nog een schepje bovenop. Meer connectiviteitmogelijkheden dankzij meer bandbreedte, waarmee het legioen aan USB-aansluitingen verder uitbreidt. Minder restricties vanuit de chipset dan Z590 maakt Z690 uitbundiger - heerlijk!

\n
Voor de overklokker
\n

De basis; het 24+2-fasen powerdesign is solide. De Maximus Z690 Apex moet overklokken toegankelijk maken. Voornamelijk speelt ASUS hier in op het overklokken op enthousiasteling niveau. Wat zijn dan exact de overklok smaakmakers van dit moederbord? Mooie features zijn zaken zoals de CMOS-CLR voor het resetten van BIOS-instellingen, de langzame modus voor het opstarten, de dubbele BIOS, een RSVD-optie voor koude omstandigheden -120°C met name voor LN2-overklokken, de LN2-modus zelf en ProbeIT, ofwel de directe meetpunten op het moederbord zelf. Deze meetpunten kan je eenvoudig uitlezen met een multimeter.

\n

Op het moederbord zijn twee PCIe 5.0 x16-sloten te vinden voor een x16 of x8/x8-configuratie. Aanvullend met een PCIe 3.0 x4-slot en een PCIe 3.0 x1-slot. Totaal telt het moederbord vijf M.2-sloten, waarvan één PCIe 5.0 x4-slot en twee PCIe 4.0 x4-sloten op het moederbord zelf en twee PCIe 4.0 x4 sloten middels het DIMM.2-slot.

\n

\"Intel

\n

De diepte in met Intel Alder Lake en de Intel Core i9 12900K? Lees onze review en kom meer te weten over deze nieuwe architectuur, DDR5 en nog veel meer moois dat de 12de generatie aan Intel-processoren te bieden heeft.

\n

De eerder besproken Intel-presskit krijg je hier al even op het netvlies, voordat ik de ASUS ROG Maximus Z690 Apex verder ga uitpakken.

\n

\n

\n

\n

\n

\n

\"Showcase\"

\n

De ASUS ROG Maximus Z690 Apex komt in een strakke verpakking. De inhoud, ofwel de accessoires zijn zeer compleet, iets wat zich kenmerkt bij de Maximus line-up aan moederbord. De accessoires bestaan uit een handleiding, stickervel, zes zwarte SATA-kabels, een USB-stick met drivers, RGB/ARGB-kabeltjes, een ROG GPU-houder (support), een gecombineerde Wi-Fi/Bluetooth-antenne, een ROG-sleutelhanger, een ROG DIMM.2-slot en de ROG M.2 adapter.

\n

\n

\n

\n

\n

\n

\n

\n

Als laatste accessoires licht ik de OSC-Sense uit. Dit is een zogenoemde “ROG True Voltician\" c.q. USB-oscilloscoop\" voor het uitlezen van parameters. Deze kan je gebruiken voor spanningen en kloksnelheden. Het printplaatje maakt contact middels een USB-verbinding om de VCore, VCCIN- en systeem agent-railmetingen af te lezen en dient tevens ter diagnose. Het is een mooie toevoeging voor de enthousiastelingen als het om overklokken gaat.

\n

\n

De ASUS ROG Maximus Z690 Apex oogt industrieel in vergelijking met de ASUS ROG Maximus Z690 Hero en Extreme. Het moederbord laat meer van zijn printplaat zien, dan de zojuist genoemde moederborden. Iets wat ook redelijk typerend is voor de Apex line-up aan moederborden. Uiteraard is er een dikke combinatie aan heatsinks. Op de achterzijde van het moederbord krijg je een goede dosis aan printplaat te zien.

\n

\n

\n

Op de linkerzijde van het moederbord bevindt zich het SupremeFX audiopakket, bestaande uit een Realtek ALC4082 in combinatie met een Savitech SV3H712-versterker. Uiteraard wordt geluidskwaliteit gewaarborgd i.c.m. de Gouden Nichicon-condensatoren.

\n

\n

Op de onderrand van het moederbord is een legioen aan connectoren, pin-headers en switches te vinden, bestaande uit een ARGB (3-pin) en RGB (4-pin) header, de RSVD2-switch voor condities onder de -120 graden Celsius om de zogenoemde “Cold Boot Bug\" te voorkomen, een V_LATCH-switch, een USB 3.2 Gen 1 header, een waterflowmeter header, een flow in en out header, een debug-header, de BIOS-switchknop, twee USB 2.0 headers en drie interne 4-pin fan headers.

\n

\n

\n

De rechterzijkant van het moederbord is gesierd met zes SATA-poorten, een USB 3.2 Gen 1 header, een 4-pin fan header en de 24-pin ATX-connector. De Q-Latch PCIe-oplossing is uiteraard ook te vinden op de Maximus Z690 Apex. Je kan met deze knop eenvoudig videokaarten verwijderen uit het bovenste PCIe-slot.

\n

Naast de 24-pin ATX-connector zit het feest aan meetpunten, in termen van dit moederbord: het ProbeIT gedeelte. Gecombineerd met diverse knoppen bestaande uit de RSVD1_pauze knop, de LN2-modus-knop, een retry-knop, de FlexKey-knop en diverse safe-opties voor het inladen onder extreme condities. Verder is hier ook nog een aan- en uitknop te vinden tezamen met een Q-post-scherm en hardware LED-indicators.

\n

\n

\n

Bovenaan het moederbord zijn nog eens vier 4-pin fan headers te vinden o.a. voor de CPU-fan en eventueel een AIO-pomp. Ook zijn hier nog een tweetal ARGB (3-pin) headers te vinden. Voeding krijgt het moederbord middels twee 8-pin CPU-powerconnectoren.

\n

\n

\n

Het 24+2-fasen powerdesign is het neusje van de zalm van dit moederbord naast zijn sterke overklok features. Hier kom je een dikke heatsink tegen om de VRM’s te koelen. De RAA22010504 MOSFETS (Renesas) zijn gewaardeerd op 105A. Het gaat hier om een parallel configuratie, er is dus geen sprake van een verdubbelaar.

\n

\n

\n

Het I/O van het moederbord bestaat uit een CMOS-knop, een BIOS flashback-knop, twee heerlijke legacy PS/2 aansluitingen voor een toetsenbord en muis, vier USB 3.2 Gen 1 poorten, vijf USB 3.2 Gen 2 poorten, een USB 3.2 Gen 2×2 Type-C poort, een Intel 2.5Gbps-ethernetpoort, twee SMA-aansluitingen voor de meegeleverde antenne (Wi-Fi 6E en Bluetooth 5.2), een optische audio-ingang en vijf audiojacks.

\n

\n

Het mag duidelijk zijn dat de Maximus Z690 Apex gemaakt is voor de overklokker. Minder RGB-verlichting, minder schilden en bepantsering en minder “gamerish-looks\". Tuurlijk; menig gamer kan er warm van worden, echter schaal ik dit moederbord toch echt in de categorie krachtpaters om een dikke overklok weg te zetten. De overklokker kan naar wens alles op de voet volgen en eenvoudig metingen doen met een multimeter. Voor het extreem overklokken tot ver onder het nulpunt biedt de Maximus Z690 Apex ook een prima featureset. Overigens is er wel wat RGB-verlichting te vinden op het moederbord zoals hieronder te zien.

\n

\n

\n

\n

\"BIOS\"

\n

Het BIOS/UEFI heeft twee schillen als het om indeling gaat. De eerste schil is een eenvoudig overzicht met basale features zoals temperaturen, bootvolgorde, tijd en datum, kloksnelheden en geïnstalleerde ventilatoren. Bij ASUS krijgt het eenvoudige overzicht de naamgeving ‘EZ Mode’ - het zit hem in de naam. Bij EZ-mode zit nog een optie ‘EZ-Tuning Wizard’. Vanuit de EZ Mode kun je door naar de Q-Fan control-optie om aangesloten ventilatoren te beheren. Zichtbare opties als voluit, turbo en volledige snelheid zijn hier beschikbaar. Ook kun je daar kiezen om iedere header zijn werk te laten doen via PWM. Alle fan-headers op het moederbord zijn 4-pins en ondersteunen PWM.

\n

\n

\n

\n

In het Extreme Tweaker menu krijg je toegang om te overklokken. Opties zoals core voltage zullen we hier verder aanpassen voor het overklokken. Wil je de Turbo modus uitschakelen, multiplier aanpassen of nog dieper in de voltages springen; AI Tweaker is het menu. Ook komen we hier uiteraard instellingen voor DDR5 tegen.

\n

\n

\n

\n

Advanced beschikt over de ‘fysieke’ onderdelen die we eerder zagen op het moederbord. Configuratie van de USB-poorten, het uitschakelen van de LAN-poorten of SATA-poorten beheren.

\n

\n

\n

\n

Het monitormenu is verantwoordelijk voor het uitlezen van temperaturen en ventilatoren. Hier kun je kiezen of je wel of niet wil uitlezen. Daarnaast bevindt zich hier het boot-menu, waar we de Fast boot-modus kunnen inschakelen voor een lagere opstarttijd. Vaak in de praktijk wordt de UEFI-post dan overgeslagen om snelheid te winnen. Tevens kun je ook een boot-vertraging inschakelen; handig voor mensen die aan het overklokken zijn. Met een slow boot kun je gegevens/parameters rustiger inladen.

\n

\n

\n

\n

De voorlaatste pagina is de tool-pagina. Hier kun je actieve videokaarten bekijken en ook de PCI Express-snelheid/bandbreedte nagaan, het UEFI flashen, overklokprofielen aanmaken en verdere gegevens over het moederbord inzien.

\n

\n

\n

En als laatste de save en exit pagina. Gewoon F10 drukken en een kruisje slaan voor een stabiele overklok; tot zover het UEFI van de ASUS ROG Maximus Z690 Apex.

\n

\n

\"Testomgeving\"

\n

Hieronder is meer informatie te vinden over de testomgeving en toegepaste testmethoden.

\n

\nDe benchmarks zijn tot stand gekomen met de volgende instellingen:\n
    \n
  • BIOS: 0806
    • \n
  • Nvidia Driver: 496.76
    • \n
  • Instelling 1: Intel Core i9 12900K - 3,2GHz - 5,2GHz (stock)
    • \n
\n
Windows 10 vs. Windows 11
\n

Wil je meer weten over de prestatieverschillen tussen Windows 10 versus Windows 11 met de Intel Core i9 12900K? Lees dan onze Intel Core i9 12900K review.

\n
Richtlijnen
\n

Als het gaat om verdere richtlijnen zijn eventuele verbeteringen vanuit ASUS uitgeschakeld. Dat wil zeggen dat de 12900K zich gedragen heeft conform de richtlijn van Intel zelf. Dit is om onnodige variabelen te voorkomen en een eerlijke vergelijking te maken, onafhankelijk van moederbord en/of fabrikant. Om dat te valideren, is een meting van de processorfrequentie gedaan gedurende een Blender-test. Dit was succesvol, want de verschillende, all-core turbofrequenties van beide kernsoorten vielen na een korte tijd altijd omlaag, om de vermogens-, ofwel TDP-richtlijnen van Intel te volgen.

\n

*Voor het gebruik van de Noctua NH-D15 bij de 12900K is gebruikgemaakt van de Noctua NM-il7xx-MP83 Mounting Kit.

\n

Als eindnoot: dit is een moederbordreview. Hier kijken we specifiek naar productiviteit en synthetische resultaten. Diepgaandere resultaten aangaande processor, temperatuur en gameresultaten zijn bestemd voor onze processor- en videokaartreviews. Hoewel we bij nieuwe CPU-lanceringen c.q. architecturen veelal de reviews uitbreiden met een goede dosis aan gameresultaten.

\n

\"Resultaten\"

\n
Productiviteit en synthetisch
\n

7-Zip

\n

\n

Blender - BMW Render

\n

\n

Blender - Classroom Render

\n

\n

Cinebench R23

\n

\n

\n

Javascript Kraken

\n

\n

SPECviewperf 2020

\n

\n

PCMark 10

\n

\n
3DMark
\n

3DMark Fire Strike Ultra

\n

\n

3DMark Time Spy Extreme

\n

\n

3DMark Port Royal

\n

\n

\"Conclusie\"

\n

De ASUS ROG Maximus Z690 Apex biedt een geweldige basis voor de overklokker. Daarmee treedt het moederbord in de voetsporen van eerdere Apex-moederborden, maar dan nog nét wat uitgebreider met een vleugje DDR5 en PCIe 5.0.

\n

De combinatie van een Renesas RAA229131-controller (PWM-chip), Renesas RAA22010504 MOSFETS gewaardeerd op 105A in een parallel (teamed-configuratie) maakt de Maximus Z690 Apex een powerhouse. Het 24+2-fasen powerdesign met deze 105A MOSFETS c.q. VRM’s zijn hooggewaardeerd. De parallel, ofwel teamed-configuratie wil zeggen dat er per MOSFET een verbinding is met twee vermogensfasen. Iedere fasen (twee stuks) krijgen de getolereerde stromen middels het PWM-signaal. Deze gaan gelijktijdig aan- en uit. De balans is daarmee zeer zuiver ten opzichte van een conventioneel ontwerp met faseverdubbelaar. Duidelijke slagkracht van de Maximus Z690 Apex!

\n

Overklok features zoals LN2-modus, de zeer uitgebreide opties van safe-features en de dubbele BIOS maken het verhaal nog wat completer. Niet te vergeten dat dit moederbord ook nog eens vijf M.2 SSD’s kan handhaven, afhankelijk van de configuratie/gebruik van de PCIe-sloten/lanes. Je bent daarmee ook PCIe 5.0 bestendig ter voorbereiding van Gen 5 SSD’s en toekomstige PCIe 5.0 videokaarten. En laten we vooral DDR5 op het Intel Alder Lake-platform niet vergeten, iets wat timings- snelheden naar een nieuw niveau doen tillen. Zeker niet onbelangrijk voor de overklokker.

\n

De Maximus Z690 Apex oogt industrieel en is minder gemoeid met schilder en beschermende kappen. Heatsinks en blote printplaat bepalen het karakter van deze strakke moederbordplank. Tevens is connectiviteit met USB 3.2 Gen 2×2 aanwezig, evenals USB 3.2 Gen 1 en 2. Mocht je zoekende zijn naar een moederbord met Thunderbolt 4, dan valt de Maximus Z690 Apex af. Zowel een interne header als externe aansluiting zijn niet vertegenwoordigd op dit moederbord.

\n

De visie mag gewoon duidelijk zijn: overklokken. Waar ik de ASUS ROG Maximus XIII Apex, de Z590-variant, bekroonde in mei 2021 als overklokwalhalla, volgt de ASUS ROG Maximus Z690 Apex prima in de voetsporen van dit moederbord. Het is letterlijk een gevalletje: klok-till-you-drop! Dit maakt de Maximus Z690 Apex een persoonlijke favoriet. Niet vaak kan ik een powerfasedesign van dit kaliber zo goed waarderen… delicious!

\n

\"TechGaming
\n\n

Het bericht Review: ASUS ROG Maximus Z690 Apex verscheen eerst op TechGaming.

\n", "content_text": "Reviewoverzicht\r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tKlok-till-you-drop!\r\n\t\t\t\t\t\t9\r\n\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\tScore\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t9\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\tYay!\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tSpecifiek voor overklokkers: klok-till-you-drop!\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tKrachtig 24+2 fasepowerdesign.\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tDubbele BIOS.\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tROG True Voltician meegevelerd.\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tRealtek ALC4082 in combinatie met een Savitech SV3H712-versterker.\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tVijf M.2-sloten.\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tVeel overklok smaakmakers met o.a. meetpunten, LN2-modus en RSVD-optie.\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\tNay!\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tGeen HDMI of DisplayPort. Enigszins begrijpelijk, echter wel een gemis. \r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t \n In het kort\n \n De ASUS ROG Maximus Z690 Apex bewijst zich als een heerlijk platform voor overklokken. Dit hangt nauw samen met de features zoals de LN2 en RSVD-modus. \n \n TechGaming Award \t\t\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\nReview: ASUS ROG Maximus Z690 Apex\nLinks;\n\nProductpagina\n\nNavigatie;\n\nSpecificaties\nIntel Alder Lake\nShowcase\nBIOS/UEFI\nTestomgeving\nResultaten\nConclusie\n\n\nInmiddels heb ik de ASUS ROG Maximus Z690 Hero en Extreme goed aan de tand gevoeld. Met de Maximus Z690 Apex in handen mag het segment van dit moederbord direct duidelijk zijn. Twee geheugenbanken en veel meetpunten, kortom, het overklokkersbord van ASUS voor de Z690-generatie.\nDe basis van dit moederbord bestaat uit een 24+2-fasepowerdesign, uitgerust met RAA22010504 MOSFETS (Renesas), gewaardeerd op 105 A. Het gaat hier om een parallelle configuratie; er is dus geen sprake van een verdubbelaar. De 24 fasen zijn gereserveerd voor de processor in samenwerking met de RAA229131-controller (PWM-chip) ook afkomstig van Renesas.\nMet deze inhoud mag het duidelijk zijn wat de visie is van de Apex: overklokken. Nu ben ik een beetje bescheiden, gezien het feit dat de toegepaste Intel Core i9 12900K een engineering sample is. De processor/chip heeft zich hier inmiddels in de praktijk bewezen als een mindere klokker. Verdere specificaties bespreek ik in de opvolgende hoofdstukken. Op het moment van schrijven is de ASUS ROG Maximus Z690 Apex beschikbaar voor circa € 579,-.\n\nHieronder treffen we de specificaties aan;\n\nLGA 1700 en Z690\nDe 12e generatie aan Intel processoren komt met een nieuwe processorvoet, LGA1700, geschikt voor Intel Core, Pentium Gold en Celeron-processoren. De Z690-chipset introduceert op zijn beurt PCIe 5.0 en DDR5, iets wat we nog niet eerder zagen op een consumentenplatform. Tevens keren er veel aspecten terug van Z590, waar ik over de processoren minder lovend was, maar wel enthousiast over de chipset zelf. Het introduceerde namelijk Wi-Fi 6E, een nieuwere Realtek-audiocodec, USB 3.2 Gen 2×2 en Thunderbolt 4.\nUiteraard waren de features per moederbord verschillend, waar we vooral in het hogere segment meer features zagen. Z690 adopteert veel van deze bovengenoemde features, maar doet daar vervolgens nog een schepje bovenop. Meer connectiviteitmogelijkheden dankzij meer bandbreedte, waarmee het legioen aan USB-aansluitingen verder uitbreidt. Minder restricties vanuit de chipset dan Z590 maakt Z690 uitbundiger - heerlijk!\nVoor de overklokker\nDe basis; het 24+2-fasen powerdesign is solide. De Maximus Z690 Apex moet overklokken toegankelijk maken. Voornamelijk speelt ASUS hier in op het overklokken op enthousiasteling niveau. Wat zijn dan exact de overklok smaakmakers van dit moederbord? Mooie features zijn zaken zoals de CMOS-CLR voor het resetten van BIOS-instellingen, de langzame modus voor het opstarten, de dubbele BIOS, een RSVD-optie voor koude omstandigheden -120°C met name voor LN2-overklokken, de LN2-modus zelf en ProbeIT, ofwel de directe meetpunten op het moederbord zelf. Deze meetpunten kan je eenvoudig uitlezen met een multimeter.\nOp het moederbord zijn twee PCIe 5.0 x16-sloten te vinden voor een x16 of x8/x8-configuratie. Aanvullend met een PCIe 3.0 x4-slot en een PCIe 3.0 x1-slot. Totaal telt het moederbord vijf M.2-sloten, waarvan één PCIe 5.0 x4-slot en twee PCIe 4.0 x4-sloten op het moederbord zelf en twee PCIe 4.0 x4 sloten middels het DIMM.2-slot.\n\nDe diepte in met Intel Alder Lake en de Intel Core i9 12900K? Lees onze review en kom meer te weten over deze nieuwe architectuur, DDR5 en nog veel meer moois dat de 12de generatie aan Intel-processoren te bieden heeft.\nDe eerder besproken Intel-presskit krijg je hier al even op het netvlies, voordat ik de ASUS ROG Maximus Z690 Apex verder ga uitpakken.\n\n\n\n\n\n\nDe ASUS ROG Maximus Z690 Apex komt in een strakke verpakking. De inhoud, ofwel de accessoires zijn zeer compleet, iets wat zich kenmerkt bij de Maximus line-up aan moederbord. De accessoires bestaan uit een handleiding, stickervel, zes zwarte SATA-kabels, een USB-stick met drivers, RGB/ARGB-kabeltjes, een ROG GPU-houder (support), een gecombineerde Wi-Fi/Bluetooth-antenne, een ROG-sleutelhanger, een ROG DIMM.2-slot en de ROG M.2 adapter.\n\n\n\n\n\n\n\nAls laatste accessoires licht ik de OSC-Sense uit. Dit is een zogenoemde “ROG True Voltician\" c.q. USB-oscilloscoop\" voor het uitlezen van parameters. Deze kan je gebruiken voor spanningen en kloksnelheden. Het printplaatje maakt contact middels een USB-verbinding om de VCore, VCCIN- en systeem agent-railmetingen af te lezen en dient tevens ter diagnose. Het is een mooie toevoeging voor de enthousiastelingen als het om overklokken gaat.\n\nDe ASUS ROG Maximus Z690 Apex oogt industrieel in vergelijking met de ASUS ROG Maximus Z690 Hero en Extreme. Het moederbord laat meer van zijn printplaat zien, dan de zojuist genoemde moederborden. Iets wat ook redelijk typerend is voor de Apex line-up aan moederborden. Uiteraard is er een dikke combinatie aan heatsinks. Op de achterzijde van het moederbord krijg je een goede dosis aan printplaat te zien.\n\n\nOp de linkerzijde van het moederbord bevindt zich het SupremeFX audiopakket, bestaande uit een Realtek ALC4082 in combinatie met een Savitech SV3H712-versterker. Uiteraard wordt geluidskwaliteit gewaarborgd i.c.m. de Gouden Nichicon-condensatoren.\n\nOp de onderrand van het moederbord is een legioen aan connectoren, pin-headers en switches te vinden, bestaande uit een ARGB (3-pin) en RGB (4-pin) header, de RSVD2-switch voor condities onder de -120 graden Celsius om de zogenoemde “Cold Boot Bug\" te voorkomen, een V_LATCH-switch, een USB 3.2 Gen 1 header, een waterflowmeter header, een flow in en out header, een debug-header, de BIOS-switchknop, twee USB 2.0 headers en drie interne 4-pin fan headers. \n\n\nDe rechterzijkant van het moederbord is gesierd met zes SATA-poorten, een USB 3.2 Gen 1 header, een 4-pin fan header en de 24-pin ATX-connector. De Q-Latch PCIe-oplossing is uiteraard ook te vinden op de Maximus Z690 Apex. Je kan met deze knop eenvoudig videokaarten verwijderen uit het bovenste PCIe-slot.\nNaast de 24-pin ATX-connector zit het feest aan meetpunten, in termen van dit moederbord: het ProbeIT gedeelte. Gecombineerd met diverse knoppen bestaande uit de RSVD1_pauze knop, de LN2-modus-knop, een retry-knop, de FlexKey-knop en diverse safe-opties voor het inladen onder extreme condities. Verder is hier ook nog een aan- en uitknop te vinden tezamen met een Q-post-scherm en hardware LED-indicators.\n\n\nBovenaan het moederbord zijn nog eens vier 4-pin fan headers te vinden o.a. voor de CPU-fan en eventueel een AIO-pomp. Ook zijn hier nog een tweetal ARGB (3-pin) headers te vinden. Voeding krijgt het moederbord middels twee 8-pin CPU-powerconnectoren.\n\n\nHet 24+2-fasen powerdesign is het neusje van de zalm van dit moederbord naast zijn sterke overklok features. Hier kom je een dikke heatsink tegen om de VRM’s te koelen. De RAA22010504 MOSFETS (Renesas) zijn gewaardeerd op 105A. Het gaat hier om een parallel configuratie, er is dus geen sprake van een verdubbelaar.\n\n\nHet I/O van het moederbord bestaat uit een CMOS-knop, een BIOS flashback-knop, twee heerlijke legacy PS/2 aansluitingen voor een toetsenbord en muis, vier USB 3.2 Gen 1 poorten, vijf USB 3.2 Gen 2 poorten, een USB 3.2 Gen 2×2 Type-C poort, een Intel 2.5Gbps-ethernetpoort, twee SMA-aansluitingen voor de meegeleverde antenne (Wi-Fi 6E en Bluetooth 5.2), een optische audio-ingang en vijf audiojacks.\n\nHet mag duidelijk zijn dat de Maximus Z690 Apex gemaakt is voor de overklokker. Minder RGB-verlichting, minder schilden en bepantsering en minder “gamerish-looks\". Tuurlijk; menig gamer kan er warm van worden, echter schaal ik dit moederbord toch echt in de categorie krachtpaters om een dikke overklok weg te zetten. De overklokker kan naar wens alles op de voet volgen en eenvoudig metingen doen met een multimeter. Voor het extreem overklokken tot ver onder het nulpunt biedt de Maximus Z690 Apex ook een prima featureset. Overigens is er wel wat RGB-verlichting te vinden op het moederbord zoals hieronder te zien.\n\n\n\n\nHet BIOS/UEFI heeft twee schillen als het om indeling gaat. De eerste schil is een eenvoudig overzicht met basale features zoals temperaturen, bootvolgorde, tijd en datum, kloksnelheden en geïnstalleerde ventilatoren. Bij ASUS krijgt het eenvoudige overzicht de naamgeving ‘EZ Mode’ - het zit hem in de naam. Bij EZ-mode zit nog een optie ‘EZ-Tuning Wizard’. Vanuit de EZ Mode kun je door naar de Q-Fan control-optie om aangesloten ventilatoren te beheren. Zichtbare opties als voluit, turbo en volledige snelheid zijn hier beschikbaar. Ook kun je daar kiezen om iedere header zijn werk te laten doen via PWM. Alle fan-headers op het moederbord zijn 4-pins en ondersteunen PWM.\n\n\n\nIn het Extreme Tweaker menu krijg je toegang om te overklokken. Opties zoals core voltage zullen we hier verder aanpassen voor het overklokken. Wil je de Turbo modus uitschakelen, multiplier aanpassen of nog dieper in de voltages springen; AI Tweaker is het menu. Ook komen we hier uiteraard instellingen voor DDR5 tegen.\n\n\n\nAdvanced beschikt over de ‘fysieke’ onderdelen die we eerder zagen op het moederbord. Configuratie van de USB-poorten, het uitschakelen van de LAN-poorten of SATA-poorten beheren.\n\n\n\nHet monitormenu is verantwoordelijk voor het uitlezen van temperaturen en ventilatoren. Hier kun je kiezen of je wel of niet wil uitlezen. Daarnaast bevindt zich hier het boot-menu, waar we de Fast boot-modus kunnen inschakelen voor een lagere opstarttijd. Vaak in de praktijk wordt de UEFI-post dan overgeslagen om snelheid te winnen. Tevens kun je ook een boot-vertraging inschakelen; handig voor mensen die aan het overklokken zijn. Met een slow boot kun je gegevens/parameters rustiger inladen.\n\n\n\nDe voorlaatste pagina is de tool-pagina. Hier kun je actieve videokaarten bekijken en ook de PCI Express-snelheid/bandbreedte nagaan, het UEFI flashen, overklokprofielen aanmaken en verdere gegevens over het moederbord inzien.\n\n\nEn als laatste de save en exit pagina. Gewoon F10 drukken en een kruisje slaan voor een stabiele overklok; tot zover het UEFI van de ASUS ROG Maximus Z690 Apex.\n\n\nHieronder is meer informatie te vinden over de testomgeving en toegepaste testmethoden.\n\nDe benchmarks zijn tot stand gekomen met de volgende instellingen:\n\nBIOS: 0806\nNvidia Driver: 496.76\nInstelling 1: Intel Core i9 12900K - 3,2GHz - 5,2GHz (stock)\n\nWindows 10 vs. Windows 11\nWil je meer weten over de prestatieverschillen tussen Windows 10 versus Windows 11 met de Intel Core i9 12900K? Lees dan onze Intel Core i9 12900K review.\nRichtlijnen\nAls het gaat om verdere richtlijnen zijn eventuele verbeteringen vanuit ASUS uitgeschakeld. Dat wil zeggen dat de 12900K zich gedragen heeft conform de richtlijn van Intel zelf. Dit is om onnodige variabelen te voorkomen en een eerlijke vergelijking te maken, onafhankelijk van moederbord en/of fabrikant. Om dat te valideren, is een meting van de processorfrequentie gedaan gedurende een Blender-test. Dit was succesvol, want de verschillende, all-core turbofrequenties van beide kernsoorten vielen na een korte tijd altijd omlaag, om de vermogens-, ofwel TDP-richtlijnen van Intel te volgen.\n*Voor het gebruik van de Noctua NH-D15 bij de 12900K is gebruikgemaakt van de Noctua NM-il7xx-MP83 Mounting Kit.\nAls eindnoot: dit is een moederbordreview. Hier kijken we specifiek naar productiviteit en synthetische resultaten. Diepgaandere resultaten aangaande processor, temperatuur en gameresultaten zijn bestemd voor onze processor- en videokaartreviews. Hoewel we bij nieuwe CPU-lanceringen c.q. architecturen veelal de reviews uitbreiden met een goede dosis aan gameresultaten.\n\nProductiviteit en synthetisch\n7-Zip\n\nBlender - BMW Render\n\nBlender - Classroom Render\n\nCinebench R23\n\n\nJavascript Kraken\n\nSPECviewperf 2020\n\nPCMark 10\n\n3DMark\n3DMark Fire Strike Ultra\n\n3DMark Time Spy Extreme\n\n3DMark Port Royal\n\n\nDe ASUS ROG Maximus Z690 Apex biedt een geweldige basis voor de overklokker. Daarmee treedt het moederbord in de voetsporen van eerdere Apex-moederborden, maar dan nog nét wat uitgebreider met een vleugje DDR5 en PCIe 5.0.\nDe combinatie van een Renesas RAA229131-controller (PWM-chip), Renesas RAA22010504 MOSFETS gewaardeerd op 105A in een parallel (teamed-configuratie) maakt de Maximus Z690 Apex een powerhouse. Het 24+2-fasen powerdesign met deze 105A MOSFETS c.q. VRM’s zijn hooggewaardeerd. De parallel, ofwel teamed-configuratie wil zeggen dat er per MOSFET een verbinding is met twee vermogensfasen. Iedere fasen (twee stuks) krijgen de getolereerde stromen middels het PWM-signaal. Deze gaan gelijktijdig aan- en uit. De balans is daarmee zeer zuiver ten opzichte van een conventioneel ontwerp met faseverdubbelaar. Duidelijke slagkracht van de Maximus Z690 Apex!\nOverklok features zoals LN2-modus, de zeer uitgebreide opties van safe-features en de dubbele BIOS maken het verhaal nog wat completer. Niet te vergeten dat dit moederbord ook nog eens vijf M.2 SSD’s kan handhaven, afhankelijk van de configuratie/gebruik van de PCIe-sloten/lanes. Je bent daarmee ook PCIe 5.0 bestendig ter voorbereiding van Gen 5 SSD’s en toekomstige PCIe 5.0 videokaarten. En laten we vooral DDR5 op het Intel Alder Lake-platform niet vergeten, iets wat timings- snelheden naar een nieuw niveau doen tillen. Zeker niet onbelangrijk voor de overklokker.\nDe Maximus Z690 Apex oogt industrieel en is minder gemoeid met schilder en beschermende kappen. Heatsinks en blote printplaat bepalen het karakter van deze strakke moederbordplank. Tevens is connectiviteit met USB 3.2 Gen 2×2 aanwezig, evenals USB 3.2 Gen 1 en 2. Mocht je zoekende zijn naar een moederbord met Thunderbolt 4, dan valt de Maximus Z690 Apex af. Zowel een interne header als externe aansluiting zijn niet vertegenwoordigd op dit moederbord.\nDe visie mag gewoon duidelijk zijn: overklokken. Waar ik de ASUS ROG Maximus XIII Apex, de Z590-variant, bekroonde in mei 2021 als overklokwalhalla, volgt de ASUS ROG Maximus Z690 Apex prima in de voetsporen van dit moederbord. Het is letterlijk een gevalletje: klok-till-you-drop! Dit maakt de Maximus Z690 Apex een persoonlijke favoriet. Niet vaak kan ik een powerfasedesign van dit kaliber zo goed waarderen… delicious!\n\n\nHet bericht Review: ASUS ROG Maximus Z690 Apex verscheen eerst op TechGaming.", "date_published": "2021-12-17T10:48:51+01:00", "date_modified": "2023-02-03T15:24:25+01:00", "authors": [ { "name": "Pim", "url": "https://techgaming.nl/redacteur/pim-van-der-linde/", "avatar": "https://techgaming.nl/wp-content/uploads/avatar-privacy/cache/gravatar/c/4/c4caa3fb11c6fe66ed8aec2579ff81c0ae4f597ce13c7c60bcfcfbc5a8004a4c-512.jpg" } ], "author": { "name": "Pim", "url": "https://techgaming.nl/redacteur/pim-van-der-linde/", "avatar": "https://techgaming.nl/wp-content/uploads/avatar-privacy/cache/gravatar/c/4/c4caa3fb11c6fe66ed8aec2579ff81c0ae4f597ce13c7c60bcfcfbc5a8004a4c-512.jpg" }, "image": "https://techgaming.nl/wp-content/uploads/2021/12/Maximus-Z690-Apex-TG-Review.jpeg", "tags": [ "Asus", "ASUS ROG Maximus Z690 Apex", "ASUS ROG Maximus Z690 Apex review", "mobo review", "moederbord review", "ROG", "Een persoonlijke favoriet van ons", "Moederborden", "Tech reviews" ], "post_id": 21178, "categories": [ { "id": 19, "title": "Een persoonlijke favoriet van ons", "slug": "techgaming-award-5" }, { "id": 49, "title": "Moederborden", "slug": "moederborden" }, { "id": 25, "title": "Tech reviews", "slug": "tech-reviews" } ] }, { "id": "https://techgaming.nl/?p=21138", "url": "https://techgaming.nl/review-asus-rog-maximus-z690-extreme/", "title": "Review: ASUS ROG Maximus Z690 Extreme", "content_html": "\t\t
\r\n\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\tReviewoverzicht\r\n\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tZ690 in het extreem\r\n\t\t\t\t\t\t9.5\r\n\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t
\r\n\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\tScore\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t9.5\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t\tYay!\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tHeerlijk enthusiast Z690-moederbord.\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tWalhalla aan connectiviteit (aansluitmogelijkheden).\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t24+1 teamed powerfasedesign.\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tOn-board PCIe 5.0 x4 (Gen 5) M.2-slot.\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tRealtek ALC4082 in combinatie met een ESS SABRE9018Q2C 32-bit DAC.\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tMeegeleverde USB-C naar 3,5mm-gaming-DAC (voor in de broekzak).\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tVeel accessoires, inclusief fan controller.\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t2-inch OLED-scherm.\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tANIME MATRIX-ledverlichting is stijlvol.\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t\tNay!\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tEen premium moederbord vraagt een premium prijs.\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t
\r\n\t\t
\n In het kort\n
\n De ASUS ROG Maximus Z690 Extreme doet er nog n\u00e9t een schepje bovenop tegenover zijn voorganger. Het moederbord biedt een walhalla aan mogelijkheden en connectiviteit, iets waar menig hardware liefhebber van droomt.
\n
\n
TechGaming Award
\t\t\t\t
\r\n\t\t\t
\r\n\t\t
\r\n\t\t
Prijzen
Asus ROG MAXIMUS Z690 EXTREME moederbord
Adviesprijs\u20ac 1.280,00
Prijs bij publicatie\u20ac 1.300,00

Wil je meer weten over onze samenwerking met webshops? Check dan ons reviewbeleid.

\n

Review: ASUS ROG Maximus Z690 Extreme

\nLinks;\n\nNavigatie;\n\n

\"Inleiding\"

\n

Na een positieve kennismaking met de ASUS ROG Maximus Z690 Hero ben ik al een tevreden mens. Toch is er meer om naar te smachten in de Z690-moederbordenreeks van ASUS. Met de ASUS ROG Maximus Z690 Extreme in handen is het verlangen beantwoord.

\n

De Maximus Z690 Extreme zet ten opzichte van de ASUS ROG Crosshair VIII Extreme; het Z590-topmodel wederom een extravagante featureset neer. De specificaties zijn “bijna\" eindeloos te noemen, waar het benoemen van een 24+1 teamed powerfasedesign alleen al waanzinnig klinkt. Maar goed, daar stopt het niet.

\n

Inmiddels is Intel Alder Lake na circa één maand sinds de lancering op 4 november redelijk gemeengoed. We weten inmiddels wat de Power-cores en Efficiency-cores teweegbrengen - Intel is terug. In de review pak ik de vertrouwde Intel Core i9-12900K weer bij zijn lurven. Eerder maakte je kennis met de perskit van ASUS, maar in deze review krijg je Intel’s Alder Lake-perskit op het netvlies. Kortom, genoeg inhoud voor een stevige review. Op het moment van schrijven is de ASUS ROG Maximus Z690 Extreme beschikbaar voor circa € 979,-.

\n

\"Specificaties\"

\n

Hieronder treffen we de specificaties aan;

\n

\n
LGA 1700 en Z690
\n

De 12e generatie aan Intel processoren komt met een nieuwe processorvoet, LGA1700, geschikt voor Intel Core, Pentium Gold en Celeron-processoren. De Z690-chipset introduceert op zijn beurt PCIe 5.0 en DDR5, iets wat we nog niet eerder zagen op een consumentenplatform. Tevens keren er veel aspecten terug van Z590, waar ik over de processoren minder lovend was, maar wel enthousiast over de chipset zelf. Het introduceerde namelijk Wi-Fi 6E, een nieuwere Realtek-audiocodec, USB 3.2 Gen 2×2 en Thunderbolt 4.

\n

Uiteraard waren de features per moederbord verschillend, waar we vooral in het hogere segment meer features zagen. Z690 adopteert veel van deze bovengenoemde features, maar doet daar vervolgens nog een schepje bovenop. Meer connectiviteitmogelijkheden dankzij meer bandbreedte, waarmee het legioen aan USB-aansluitingen verder uitbreidt. Minder restricties vanuit de chipset dan Z590 maakt Z690 uitbundiger - heerlijk!

\n
Extreme specificaties
\n

De Maximus Z690 Extreme is volgepropt met hoogwaardige componenten bijgaand met een dikke featureset. Eerder had ik het al over het 24+1 teamed powerfasedesign, maar goed er is veel meer. Connectiviteit bestaande uit PCIe 5.0, Gen-5 M.2, USB 3.2 Gen 2×2, Thunderbolt 4 ondersteuning en maar liefst drie USB Type-C poorten op het I/O. Voeg daar WiFi 6 aan toe, Bluetooth 5.2, een Marvell AQtion 10Gb ethernetpoort en nog eens een Intel 2.5Gb ethernetpoort. Vervolgens heb je nog te maken met een Realtek ALC4082-audiocodec in combinatie met een ESS SABRE9018Q2C 32-bit DAC.

\n

Om de componenten, headers en diversiteit aan aansluiting te huisvesten komt de Maximus Z690 Extreme in een E-ATX-vormfactor. Overigens is dit niet nieuw, de Extreme-reeks van ASUS doet dit al langer. Er is ruimte voor vijf M.2 SSD’s met een PCIe 5.0 x4 (Gen 5) M.2-slot direct op het moederbord, twee PCIe 4.0 x4 (Gen 4) M.2-sloten ook op het moederbord en nog eens twee PCIe 4.0 x4 (Gen 4) M.2-sloten middels de uitbreidbare DIMM.2-insteekkaart. Deze is ter hoogte van de geheugensloten te vinden op het moederbord.

\n

Het moederbord heeft twee PCIe 5.0 x16-sloten voor een x16 of x8/x8 configuratie aangevuld met één PCIe 3.0 x1-slot. Voor visueel aspect - om de build compleet te maken zijn er meerdere ARGB/RGB-headers te vinden op het moederbord. ASUS introduceert verder ANIME MATRIX-ledverlichting op dit moederbord. Dit kleurrijke spektakel aan mini-leds vormen visuele animaties ter hoogte (op) het I/O. Verder is er nog een verlichting ROG-logo te vinden op de heatsink en een 2-inch LiveDash OLED-display.

\n

\"Intel

\n

De diepte in met Intel Alder Lake en de Intel Core i9 12900K? Lees onze review en kom meer te weten over deze nieuwe architectuur, DDR5 en nog veel meer moois dat de 12de generatie aan Intel-processoren te bieden heeft.

\n

De eerder besproken Intel-presskit krijg je hier al even op het netvlies, voordat ik de ASUS ROG Maximus Z690 Extreme verder ga uitpakken.

\n

\n

\n

\n

\n

\n

\n

\n

\"Showcase\"

\n

Het avontuur begint met de verpakking. Deftig doch elegant met een inhoud waar je U tegen zegt. Het is letterlijk een moederbord met accessoires of zijn het accessoires en een moederbord? Laat ik het recht praten: het is extreem. De accessoires bestaan uit een flinke waslijst, bestaande uit: een stickervel, acht zwarte SATA-kabels met luxe sleeve, een schroevendraaier, een USB-stick met drivers, RGB/ARGB-kabeltjes, een ROG GPU-houder (support), een gecombineerde Wi-Fi/Bluetooth-antenne, een ROG-sleutelhanger en een ROG M.2 SSD-adapter voor (verticale montage) op het DIMM.2-slot. Op de verticale ROG M.2 SSD-adapter kan je twee M.2 SSD’s kwijt (slot 1 + 2).

\n

\n

\n

\n

\n

\n

\n

\n

\n

De accessoires gaan verder met een ROG Clavis DAC. Dit is een USB-C naar 3,5mm-gaming-DAC met AI Noise-Cancelling (ruisonderdrukking) van ASUS. De ingebouwde microfoon verzorgt de AI Noise-Cancelling, die omgevingsgeluiden (geluiden in zijn algemeenheid) detecteert en verwerkt. Deze techniek is ingeprogrammeerd met een database van 500 miljoen soorten aan achtergrondgeluiden, zodat stemgeluiden beter overkomen. Het optimaliseert dus het aangesloten apparaat. De ROG Clavis DAC is zakformaat, heeft RGB-verlichting en een ingebouwde ESS 9281 QUAD DAC met ingebouwde Master Quality Authenticated (MQA) audiorendertechnologie. Kortom, het handzame beestje zit vol met techniek voor een betere geluids- en microfoonervaring.

\n

\n

ASUS levert als accessoires ook nog ROG-fancontroller mee. Compleet met aansluitkabel, ARGB-kabels en USB-kabels. Met dit beestje bouw je het festijn aan fans en ARGB-accessoires verder uit. Voor een stukje modding en de perfecte build in zijn thema is het een mooie toevoeging op de al rijke uitrusting van de printplaat van de Maximus XIII Extreme zelf. De fancontroller kan aangestuurd worden middels de FanXpert 4-software van ASUS. Aansluitingen bestaan uit twee temperatuursensoren/headers en zes ARGB-headers in combinatie met 4-pin aansluitingen voor fans. Dat is dus ruimte voor zes extra ARGB-fans.

\n

\n

\n

Als laatste accessoires licht ik de OSC-Sense uit. Dit is een zogenoemde “ROG True Voltician\" c.q. USB-oscilloscoop\" voor het uitlezen van parameters. Deze kan je gebruiken voor spanningen en kloksnelheden. Het printplaatje maakt contact middels een USB-verbinding om de VCore, VCCIN- en systeem agent-railmetingen af te lezen en dient tevens ter diagnose. Het is een mooie toevoeging voor de enthousiastelingen als het om overklokken gaat.

\n

\n

De ASUS ROG Maximus Z690 Extreme laat zich wat mij betreft direct van zijn goede kant zien. Ten opzichte van de ASUS ROG Maximus XIII Extreme (het Z590-model) oogt het Z690-model minder blingbling. Dit valt overigens in goede aard. Nu vond ik het Z590-model al een heerlijk moederbord om te zien, waar het Z690-model kiest voor wat meer textuur op de heatsinks (spreaders) in combinatie met een matte-afwerking. Het is vooral gissen naar woordgebruik; het ontwerp mag er wederom gewoon weer zijn. Niet enkel speelt dit visuele spektakel zich af aan de voorzijde - op de achterzijde gaat dit holistisch verder met het beschermend schild.

\n

\n

\n

\n

Het SupremeFX audiopakket bestaat uit een Realtek ALC4082-audiocodec in combinatie met een ESS SABRE9018Q2C 32-bit DAC. Op de Maximus Z690 Extreme is deze opgenomen achter het beschermende schild. Onderop het moederbord siert een legioen aan aansluitingen, bestaande uit twee fysieke BLCK plus- en min knoppen, een RGB-header, een ARGB-header, een RSVD-switch, een Slow mode-switch, een V_Latch-switch, twee USB 2.0-poorten, een ReTry-knop, een BIOS-knop en een Safe_boot-knop. Kortom: het moederbord is onderaan rijkelijk gevuld met knoppen en switches. Verder zijn er nog twee 4-pin PWM-headers aanwezig, een flow in- en uit header voor waterkoeling en de pin-headers aansluitingen voor het I/O.

\n

\n

De rechterzijkant van het moederbord is rijkelijk gevuld met zes SATA-poorten, twee USB 3.2 Gen 1 headers, een USB 3.2 Gen 2×2 header en als kers op de taart een Thunderbolt 4 header. Al deze aansluitingen zijn horizontaal gepositioneerd op de rand van het moederbord en afgedekt achter het schild. Twee 4-pin PWM-headers zijn ook nog direct naar de ATX-connector te vinden. Bovenop het schild bevinden zich de aan- en uitknop in combinatie met een resetknop. De Q-Latch PCIe-oplossing is uiteraard ook te vinden op de Maximus Z690 Extreme. Je kan met deze knop eenvoudig videokaarten verwijderen uit het bovenste PCIe-slot.

\n

\n

\n

\n

Totaal kan het moederbord 128GB aan DDR5-werkgeheugen huisvesten. Opties zoals dual-channel en XMP behoren tot de mogelijkheden. Het moederbord maakt naast het gebruik van informatie op het 2-inch OLED-scherm gebruik van een Q-postscherm. Middels het Q-postscherm kan je status aflezen middels codes, dit geldt voor werking en foutopsporing. Bovenaan het moederbord zitten nog eens drie 4-pin PWM-headers, bestemd voor CPU-koeler en AIO doeleinde. Het moederbord krijgt voeding middels de twee 8-pin CPU-connectoren.

\n

\n

Het teamed 24+1 powerfasedesign is waanzinnig. Het weergeeft de extreme kracht van dit moederbord, waar menig enthousiasteling en overklokker enthousiast van kan worden. Overigens zijn de heatsinks hier ook zeer “BEEFY\", kortom: gewoon genieten. Het ANIME MATRIX-ledverlichting pakket zit ter hoogte van het I/O, deze zien we dadelijk in de review nog in actie.

\n

\n

\n

De moederbord-I/O is goed aangekleed met aansluitingen, bestaande uit een CMOS-resetknop, een BIOS-knop, acht USB 3.2 Gen 2-poorten waarvan zeven Type-A en één Type-C, een HDMI-poort, een Thunderbolt 4 Type-C poort, een USB 3.2 Gen 2×2 USB Type-C poort, de SMA-antenne aansluitingen, een Marvell AQtion 10Gb ethernetpoort, een Intel 2.5Gb ethernetpoort en vijf audio Jacks in combinatie met een optische audio ingang.

\n

\n

Laatste toevoeging die ik wil meegeven aan dit hoofdstuk is het feit dat het moederbord gewoon bomvol features zit. De Dual-Bios mag hier zeker niet vergeten worden. Je kunt wisselen tussen BIOS A en B, wat gebruikersgemak oplevert, vooral wanneer je graag overklokt.

\n

\n

\n

Afsluitend nog wat foto’s van de ANIME MATRIX-ledverlichting, de RGB LED-strook op de rechterzijde van het moederbord, het RGB ROG-logo ter hoogte van de PCH-heatsink en het 2-inch OLED-scherm. Uiteraard is dit allemaal middels de ROG Armoury Crate-software te besturen.

\n

\n

\n

\n

\n

\"BIOS\"

\n

Het BIOS/UEFI heeft twee schillen als het om indeling gaat. De eerste schil is een eenvoudig overzicht met basale features zoals temperaturen, bootvolgorde, tijd en datum, kloksnelheden en geïnstalleerde ventilatoren. Bij ASUS krijgt het eenvoudige overzicht de naamgeving ‘EZ Mode’ - het zit hem in de naam. Bij EZ-mode zit nog een optie ‘EZ-Tuning Wizard’. Vanuit de EZ Mode kun je door naar de Q-Fan control-optie om aangesloten ventilatoren te beheren. Zichtbare opties als voluit, turbo en volledige snelheid zijn hier beschikbaar. Ook kun je daar kiezen om iedere header zijn werk te laten doen via PWM. Alle fan-headers op het moederbord zijn 4-pins en ondersteunen PWM.

\n

\n

\n

\n

\n

In het Extreme Tweaker menu krijg je toegang om te overklokken. Opties zoals core voltage zullen we hier verder aanpassen voor het overklokken. Wil je de Turbo modus uitschakelen, multiplier aanpassen of nog dieper in de voltages springen; AI Tweaker is het menu. Ook komen we hier uiteraard instellingen voor DDR5 tegen.

\n

\n

\n

\n

\n

Advanced beschikt over de ‘fysieke’ onderdelen die we eerder zagen op het moederbord. Configuratie van de USB-poorten, het uitschakelen van de LAN-poorten of SATA-poorten beheren.

\n

\n

\n

\n

Het monitormenu is verantwoordelijk voor het uitlezen van temperaturen en ventilatoren. Hier kun je kiezen of je wel of niet wil uitlezen. Daarnaast bevindt zich hier het boot-menu, waar we de Fast boot-modus kunnen inschakelen voor een lagere opstarttijd. Vaak in de praktijk wordt de UEFI-post dan overgeslagen om snelheid te winnen. Tevens kun je ook een boot-vertraging inschakelen; handig voor mensen die aan het overklokken zijn. Met een slow boot kun je gegevens/parameters rustiger inladen.

\n

\n

\n

\n

De voorlaatste pagina is de tool-pagina. Hier kun je actieve videokaarten bekijken en ook de PCI Express-snelheid/bandbreedte nagaan, het UEFI flashen, overklokprofielen aanmaken en verdere gegevens over het moederbord inzien.

\n

\n

\n

En als laatste de save en exit pagina. Gewoon F10 drukken en een kruisje slaan voor een stabiele overklok; tot zover het UEFI van de ASUS ROG Maximus Z690 Extreme.

\n

\n

\"Testomgeving\"

\n

Hieronder is meer informatie te vinden over de testomgeving en toegepaste testmethoden.

\n

\nDe benchmarks zijn tot stand gekomen met de volgende instellingen:\n
    \n
  • BIOS: 0702
    • \n
  • Nvidia Driver: 496.76
    • \n
  • Instelling 1: Intel Core i9 12900K - 3,2GHz - 5,2GHz (stock)
    • \n
\n
Windows 10 vs. Windows 11
\n

Wil je meer weten over de prestatieverschillen tussen Windows 10 versus Windows 11 met de Intel Core i9 12900K? Lees dan onze Intel Core i9 12900K review.

\n
Richtlijnen
\n

Als het gaat om verdere richtlijnen zijn eventuele verbeteringen vanuit ASUS uitgeschakeld. Dat wil zeggen dat de 12900K zich gedragen heeft conform de richtlijn van Intel zelf. Dit is om onnodige variabelen te voorkomen en een eerlijke vergelijking te maken, onafhankelijk van moederbord en/of fabrikant. Om dat te valideren, is een meting van de processorfrequentie gedaan gedurende een Blender-test. Dit was succesvol, want de verschillende, all-core turbofrequenties van beide kernsoorten vielen na een korte tijd altijd omlaag, om de vermogens-, ofwel TDP-richtlijnen van Intel te volgen.

\n

*Voor het gebruik van de Noctua NH-D15 bij de 12900K is gebruikgemaakt van de Noctua NM-il7xx-MP83 Mounting Kit.

\n

Als eindnoot: dit is een moederbordreview. Hier kijken we specifiek naar productiviteit en synthetische resultaten. Diepgaandere resultaten aangaande processor, temperatuur en gameresultaten zijn bestemd voor onze processor- en videokaartreviews. Hoewel we bij nieuwe CPU-lanceringen c.q. architecturen veelal de reviews uitbreiden met een goede dosis aan gameresultaten.

\n

\"Resultaten\"

\n
Productiviteit en synthetisch
\n

7-Zip

\n

\n

Blender - BMW Render

\n

\n

Blender - Classroom Render

\n

\n

Cinebench R23

\n

\n

\n

Javascript Kraken

\n

\n

SPECviewperf 2020

\n

\n

PCMark 10

\n

\n
3DMark
\n

3DMark Fire Strike Ultra

\n

\n

3DMark Time Spy Extreme

\n

\n

3DMark Port Royal

\n

\n

\"Conclusie\"

\n

Een Extreme-moederbord van ASUS voelt bij iedere nieuwe generatie aan als een aangename herhaling van high-end hardware. ASUS weet mij keer op keer te verassen, waar deze ASUS ROG Maximus Z690 Extreme geen uitzondering op de regel maakt.

\n

Het mag duidelijk zijn. Met de Maximus Z690 Extreme ga je all-out. Geen compromis! Het teamed 24+1 powerfasedesign is daar grondlegger van. Het design is ontworpen voor maar liefst 105A - wat bizar te noemen is. Het moederbord is een walhalla aan luxe dat ook nog eens een flink gewicht heeft, mede door de dikke heatsinks, degelijke heatpipes en het beschermende schild op de achterzijde. Niet te vergeten dat het hier om het kaliber E-ATX-moederbord gaat.

\n

Dual-bios klinkt bij mij persoonlijk altijd als muziek in de oren, ook dit is vertegenwoordigd op de Maximus Z690 Extreme. Je kan eenvoudig wisselen tussen BIOS A en B met de BIOS-knop. PCIe 5.0 is naast het solide powerfasedesign een belangrijk element. De Maximus Z690 Extreme heeft maar liefst twee PCIe 5.0 x16-sloten voor een x16 of x8/x8 configuratie. Ook is er een PCIe 5.0 x4 (Gen 5) M.2-slot direct op het moederbord te vinden. Verder uitbreiden met PCIe 4.0 x4 (Gen 4) M.2-sloten is mogelijk tot nog eens vier M.2 SSD’s.

\n

Vervolgens heb je te maken met een legioen aan aansluitingen, switches en knoppen, iets waar de Extreme line-up bekend om is. Het is visueel netjes aangekleed met de schilden op het moederbord, waar de aansluitingen op de rechterzijkant van het moederbord horizontaal gepositioneerd zijn. Onder het schild vallen deze weg en qua afwerking is het ook netter. RGB-verlichting was op voorgaande modellen wat uitbundiger, waar de RGB-lichtstraat op de rechterzijde van het moederbord nog steeds aanwezig is. Het ANIME MATRIX-ledverlichting display maakt gelukkig veel goed.

\n

En zo kan ik nog eindeloos meer vertellen over de ASUS ROG Maximus Z690 Extreme. Het blijft een feest om een moederbord van dit kaliber op de test bench te hebben. De premium categorie van ASUS laat altijd een goed gevoel hier achter. Wel zit daar zoals eerdere Extreme-moederborden van ASUS een premium prijs aan vast, hier is de Maximus Z690 Extreme ook schuldig aan. De Z590 Extreme was al mooi, echter de processor van die specifieke generatie was ondermaats. Met Intel Alder Lake is dat ruimschoots goedgemaakt, waar zo’n Maximus Z690 Extreme dan ook veel gunstiger en eerlijke aanvoelt; genieten.

\n

\n\n

Het bericht Review: ASUS ROG Maximus Z690 Extreme verscheen eerst op TechGaming.

\n", "content_text": "Reviewoverzicht\r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tZ690 in het extreem\r\n\t\t\t\t\t\t9.5\r\n\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\tScore\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t9.5\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\tYay!\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tHeerlijk enthusiast Z690-moederbord.\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tWalhalla aan connectiviteit (aansluitmogelijkheden).\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t24+1 teamed powerfasedesign.\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tOn-board PCIe 5.0 x4 (Gen 5) M.2-slot.\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tRealtek ALC4082 in combinatie met een ESS SABRE9018Q2C 32-bit DAC.\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tMeegeleverde USB-C naar 3,5mm-gaming-DAC (voor in de broekzak).\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tVeel accessoires, inclusief fan controller.\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t2-inch OLED-scherm.\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tANIME MATRIX-ledverlichting is stijlvol.\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\tNay!\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tEen premium moederbord vraagt een premium prijs.\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t \n In het kort\n \n De ASUS ROG Maximus Z690 Extreme doet er nog n\u00e9t een schepje bovenop tegenover zijn voorganger. Het moederbord biedt een walhalla aan mogelijkheden en connectiviteit, iets waar menig hardware liefhebber van droomt. \n \n TechGaming Award \t\t\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\r\n\t\tPrijzenAsus ROG MAXIMUS Z690 EXTREME moederbordAdviesprijs\u20ac 1.280,00Prijs bij publicatie\u20ac 1.300,00Wil je meer weten over onze samenwerking met webshops? Check dan ons reviewbeleid.\nReview: ASUS ROG Maximus Z690 Extreme\nLinks;\n\nProductpagina\n\nNavigatie;\n\nSpecificaties\nIntel Alder Lake\nShowcase\nBIOS/UEFI\nTestomgeving\nResultaten\nConclusie\n\n\nNa een positieve kennismaking met de ASUS ROG Maximus Z690 Hero ben ik al een tevreden mens. Toch is er meer om naar te smachten in de Z690-moederbordenreeks van ASUS. Met de ASUS ROG Maximus Z690 Extreme in handen is het verlangen beantwoord.\nDe Maximus Z690 Extreme zet ten opzichte van de ASUS ROG Crosshair VIII Extreme; het Z590-topmodel wederom een extravagante featureset neer. De specificaties zijn “bijna\" eindeloos te noemen, waar het benoemen van een 24+1 teamed powerfasedesign alleen al waanzinnig klinkt. Maar goed, daar stopt het niet.\nInmiddels is Intel Alder Lake na circa één maand sinds de lancering op 4 november redelijk gemeengoed. We weten inmiddels wat de Power-cores en Efficiency-cores teweegbrengen - Intel is terug. In de review pak ik de vertrouwde Intel Core i9-12900K weer bij zijn lurven. Eerder maakte je kennis met de perskit van ASUS, maar in deze review krijg je Intel’s Alder Lake-perskit op het netvlies. Kortom, genoeg inhoud voor een stevige review. Op het moment van schrijven is de ASUS ROG Maximus Z690 Extreme beschikbaar voor circa € 979,-.\n\nHieronder treffen we de specificaties aan;\n\nLGA 1700 en Z690\nDe 12e generatie aan Intel processoren komt met een nieuwe processorvoet, LGA1700, geschikt voor Intel Core, Pentium Gold en Celeron-processoren. De Z690-chipset introduceert op zijn beurt PCIe 5.0 en DDR5, iets wat we nog niet eerder zagen op een consumentenplatform. Tevens keren er veel aspecten terug van Z590, waar ik over de processoren minder lovend was, maar wel enthousiast over de chipset zelf. Het introduceerde namelijk Wi-Fi 6E, een nieuwere Realtek-audiocodec, USB 3.2 Gen 2×2 en Thunderbolt 4.\nUiteraard waren de features per moederbord verschillend, waar we vooral in het hogere segment meer features zagen. Z690 adopteert veel van deze bovengenoemde features, maar doet daar vervolgens nog een schepje bovenop. Meer connectiviteitmogelijkheden dankzij meer bandbreedte, waarmee het legioen aan USB-aansluitingen verder uitbreidt. Minder restricties vanuit de chipset dan Z590 maakt Z690 uitbundiger - heerlijk!\nExtreme specificaties\nDe Maximus Z690 Extreme is volgepropt met hoogwaardige componenten bijgaand met een dikke featureset. Eerder had ik het al over het 24+1 teamed powerfasedesign, maar goed er is veel meer. Connectiviteit bestaande uit PCIe 5.0, Gen-5 M.2, USB 3.2 Gen 2×2, Thunderbolt 4 ondersteuning en maar liefst drie USB Type-C poorten op het I/O. Voeg daar WiFi 6 aan toe, Bluetooth 5.2, een Marvell AQtion 10Gb ethernetpoort en nog eens een Intel 2.5Gb ethernetpoort. Vervolgens heb je nog te maken met een Realtek ALC4082-audiocodec in combinatie met een ESS SABRE9018Q2C 32-bit DAC.\nOm de componenten, headers en diversiteit aan aansluiting te huisvesten komt de Maximus Z690 Extreme in een E-ATX-vormfactor. Overigens is dit niet nieuw, de Extreme-reeks van ASUS doet dit al langer. Er is ruimte voor vijf M.2 SSD’s met een PCIe 5.0 x4 (Gen 5) M.2-slot direct op het moederbord, twee PCIe 4.0 x4 (Gen 4) M.2-sloten ook op het moederbord en nog eens twee PCIe 4.0 x4 (Gen 4) M.2-sloten middels de uitbreidbare DIMM.2-insteekkaart. Deze is ter hoogte van de geheugensloten te vinden op het moederbord.\nHet moederbord heeft twee PCIe 5.0 x16-sloten voor een x16 of x8/x8 configuratie aangevuld met één PCIe 3.0 x1-slot. Voor visueel aspect - om de build compleet te maken zijn er meerdere ARGB/RGB-headers te vinden op het moederbord. ASUS introduceert verder ANIME MATRIX-ledverlichting op dit moederbord. Dit kleurrijke spektakel aan mini-leds vormen visuele animaties ter hoogte (op) het I/O. Verder is er nog een verlichting ROG-logo te vinden op de heatsink en een 2-inch LiveDash OLED-display.\n\nDe diepte in met Intel Alder Lake en de Intel Core i9 12900K? Lees onze review en kom meer te weten over deze nieuwe architectuur, DDR5 en nog veel meer moois dat de 12de generatie aan Intel-processoren te bieden heeft.\nDe eerder besproken Intel-presskit krijg je hier al even op het netvlies, voordat ik de ASUS ROG Maximus Z690 Extreme verder ga uitpakken.\n\n\n\n\n\n\n\n\nHet avontuur begint met de verpakking. Deftig doch elegant met een inhoud waar je U tegen zegt. Het is letterlijk een moederbord met accessoires of zijn het accessoires en een moederbord? Laat ik het recht praten: het is extreem. De accessoires bestaan uit een flinke waslijst, bestaande uit: een stickervel, acht zwarte SATA-kabels met luxe sleeve, een schroevendraaier, een USB-stick met drivers, RGB/ARGB-kabeltjes, een ROG GPU-houder (support), een gecombineerde Wi-Fi/Bluetooth-antenne, een ROG-sleutelhanger en een ROG M.2 SSD-adapter voor (verticale montage) op het DIMM.2-slot. Op de verticale ROG M.2 SSD-adapter kan je twee M.2 SSD’s kwijt (slot 1 + 2).\n\n\n\n\n\n\n\n\nDe accessoires gaan verder met een ROG Clavis DAC. Dit is een USB-C naar 3,5mm-gaming-DAC met AI Noise-Cancelling (ruisonderdrukking) van ASUS. De ingebouwde microfoon verzorgt de AI Noise-Cancelling, die omgevingsgeluiden (geluiden in zijn algemeenheid) detecteert en verwerkt. Deze techniek is ingeprogrammeerd met een database van 500 miljoen soorten aan achtergrondgeluiden, zodat stemgeluiden beter overkomen. Het optimaliseert dus het aangesloten apparaat. De ROG Clavis DAC is zakformaat, heeft RGB-verlichting en een ingebouwde ESS 9281 QUAD DAC met ingebouwde Master Quality Authenticated (MQA) audiorendertechnologie. Kortom, het handzame beestje zit vol met techniek voor een betere geluids- en microfoonervaring.\n\nASUS levert als accessoires ook nog ROG-fancontroller mee. Compleet met aansluitkabel, ARGB-kabels en USB-kabels. Met dit beestje bouw je het festijn aan fans en ARGB-accessoires verder uit. Voor een stukje modding en de perfecte build in zijn thema is het een mooie toevoeging op de al rijke uitrusting van de printplaat van de Maximus XIII Extreme zelf. De fancontroller kan aangestuurd worden middels de FanXpert 4-software van ASUS. Aansluitingen bestaan uit twee temperatuursensoren/headers en zes ARGB-headers in combinatie met 4-pin aansluitingen voor fans. Dat is dus ruimte voor zes extra ARGB-fans.\n\n\nAls laatste accessoires licht ik de OSC-Sense uit. Dit is een zogenoemde “ROG True Voltician\" c.q. USB-oscilloscoop\" voor het uitlezen van parameters. Deze kan je gebruiken voor spanningen en kloksnelheden. Het printplaatje maakt contact middels een USB-verbinding om de VCore, VCCIN- en systeem agent-railmetingen af te lezen en dient tevens ter diagnose. Het is een mooie toevoeging voor de enthousiastelingen als het om overklokken gaat.\n\nDe ASUS ROG Maximus Z690 Extreme laat zich wat mij betreft direct van zijn goede kant zien. Ten opzichte van de ASUS ROG Maximus XIII Extreme (het Z590-model) oogt het Z690-model minder blingbling. Dit valt overigens in goede aard. Nu vond ik het Z590-model al een heerlijk moederbord om te zien, waar het Z690-model kiest voor wat meer textuur op de heatsinks (spreaders) in combinatie met een matte-afwerking. Het is vooral gissen naar woordgebruik; het ontwerp mag er wederom gewoon weer zijn. Niet enkel speelt dit visuele spektakel zich af aan de voorzijde - op de achterzijde gaat dit holistisch verder met het beschermend schild.\n\n\n\nHet SupremeFX audiopakket bestaat uit een Realtek ALC4082-audiocodec in combinatie met een ESS SABRE9018Q2C 32-bit DAC. Op de Maximus Z690 Extreme is deze opgenomen achter het beschermende schild. Onderop het moederbord siert een legioen aan aansluitingen, bestaande uit twee fysieke BLCK plus- en min knoppen, een RGB-header, een ARGB-header, een RSVD-switch, een Slow mode-switch, een V_Latch-switch, twee USB 2.0-poorten, een ReTry-knop, een BIOS-knop en een Safe_boot-knop. Kortom: het moederbord is onderaan rijkelijk gevuld met knoppen en switches. Verder zijn er nog twee 4-pin PWM-headers aanwezig, een flow in- en uit header voor waterkoeling en de pin-headers aansluitingen voor het I/O.\n\nDe rechterzijkant van het moederbord is rijkelijk gevuld met zes SATA-poorten, twee USB 3.2 Gen 1 headers, een USB 3.2 Gen 2×2 header en als kers op de taart een Thunderbolt 4 header. Al deze aansluitingen zijn horizontaal gepositioneerd op de rand van het moederbord en afgedekt achter het schild. Twee 4-pin PWM-headers zijn ook nog direct naar de ATX-connector te vinden. Bovenop het schild bevinden zich de aan- en uitknop in combinatie met een resetknop. De Q-Latch PCIe-oplossing is uiteraard ook te vinden op de Maximus Z690 Extreme. Je kan met deze knop eenvoudig videokaarten verwijderen uit het bovenste PCIe-slot.\n\n\n\nTotaal kan het moederbord 128GB aan DDR5-werkgeheugen huisvesten. Opties zoals dual-channel en XMP behoren tot de mogelijkheden. Het moederbord maakt naast het gebruik van informatie op het 2-inch OLED-scherm gebruik van een Q-postscherm. Middels het Q-postscherm kan je status aflezen middels codes, dit geldt voor werking en foutopsporing. Bovenaan het moederbord zitten nog eens drie 4-pin PWM-headers, bestemd voor CPU-koeler en AIO doeleinde. Het moederbord krijgt voeding middels de twee 8-pin CPU-connectoren.\n\nHet teamed 24+1 powerfasedesign is waanzinnig. Het weergeeft de extreme kracht van dit moederbord, waar menig enthousiasteling en overklokker enthousiast van kan worden. Overigens zijn de heatsinks hier ook zeer “BEEFY\", kortom: gewoon genieten. Het ANIME MATRIX-ledverlichting pakket zit ter hoogte van het I/O, deze zien we dadelijk in de review nog in actie.\n\n\nDe moederbord-I/O is goed aangekleed met aansluitingen, bestaande uit een CMOS-resetknop, een BIOS-knop, acht USB 3.2 Gen 2-poorten waarvan zeven Type-A en één Type-C, een HDMI-poort, een Thunderbolt 4 Type-C poort, een USB 3.2 Gen 2×2 USB Type-C poort, de SMA-antenne aansluitingen, een Marvell AQtion 10Gb ethernetpoort, een Intel 2.5Gb ethernetpoort en vijf audio Jacks in combinatie met een optische audio ingang.\n\nLaatste toevoeging die ik wil meegeven aan dit hoofdstuk is het feit dat het moederbord gewoon bomvol features zit. De Dual-Bios mag hier zeker niet vergeten worden. Je kunt wisselen tussen BIOS A en B, wat gebruikersgemak oplevert, vooral wanneer je graag overklokt. \n\n\nAfsluitend nog wat foto’s van de ANIME MATRIX-ledverlichting, de RGB LED-strook op de rechterzijde van het moederbord, het RGB ROG-logo ter hoogte van de PCH-heatsink en het 2-inch OLED-scherm. Uiteraard is dit allemaal middels de ROG Armoury Crate-software te besturen.\n\n\n\n\n\nHet BIOS/UEFI heeft twee schillen als het om indeling gaat. De eerste schil is een eenvoudig overzicht met basale features zoals temperaturen, bootvolgorde, tijd en datum, kloksnelheden en geïnstalleerde ventilatoren. Bij ASUS krijgt het eenvoudige overzicht de naamgeving ‘EZ Mode’ - het zit hem in de naam. Bij EZ-mode zit nog een optie ‘EZ-Tuning Wizard’. Vanuit de EZ Mode kun je door naar de Q-Fan control-optie om aangesloten ventilatoren te beheren. Zichtbare opties als voluit, turbo en volledige snelheid zijn hier beschikbaar. Ook kun je daar kiezen om iedere header zijn werk te laten doen via PWM. Alle fan-headers op het moederbord zijn 4-pins en ondersteunen PWM.\n\n\n\n\nIn het Extreme Tweaker menu krijg je toegang om te overklokken. Opties zoals core voltage zullen we hier verder aanpassen voor het overklokken. Wil je de Turbo modus uitschakelen, multiplier aanpassen of nog dieper in de voltages springen; AI Tweaker is het menu. Ook komen we hier uiteraard instellingen voor DDR5 tegen.\n\n\n\n\nAdvanced beschikt over de ‘fysieke’ onderdelen die we eerder zagen op het moederbord. Configuratie van de USB-poorten, het uitschakelen van de LAN-poorten of SATA-poorten beheren.\n\n\n\nHet monitormenu is verantwoordelijk voor het uitlezen van temperaturen en ventilatoren. Hier kun je kiezen of je wel of niet wil uitlezen. Daarnaast bevindt zich hier het boot-menu, waar we de Fast boot-modus kunnen inschakelen voor een lagere opstarttijd. Vaak in de praktijk wordt de UEFI-post dan overgeslagen om snelheid te winnen. Tevens kun je ook een boot-vertraging inschakelen; handig voor mensen die aan het overklokken zijn. Met een slow boot kun je gegevens/parameters rustiger inladen.\n\n\n\nDe voorlaatste pagina is de tool-pagina. Hier kun je actieve videokaarten bekijken en ook de PCI Express-snelheid/bandbreedte nagaan, het UEFI flashen, overklokprofielen aanmaken en verdere gegevens over het moederbord inzien.\n\n\nEn als laatste de save en exit pagina. Gewoon F10 drukken en een kruisje slaan voor een stabiele overklok; tot zover het UEFI van de ASUS ROG Maximus Z690 Extreme.\n\n\nHieronder is meer informatie te vinden over de testomgeving en toegepaste testmethoden.\n\nDe benchmarks zijn tot stand gekomen met de volgende instellingen:\n\nBIOS: 0702\nNvidia Driver: 496.76\nInstelling 1: Intel Core i9 12900K - 3,2GHz - 5,2GHz (stock)\n\nWindows 10 vs. Windows 11\nWil je meer weten over de prestatieverschillen tussen Windows 10 versus Windows 11 met de Intel Core i9 12900K? Lees dan onze Intel Core i9 12900K review.\nRichtlijnen\nAls het gaat om verdere richtlijnen zijn eventuele verbeteringen vanuit ASUS uitgeschakeld. Dat wil zeggen dat de 12900K zich gedragen heeft conform de richtlijn van Intel zelf. Dit is om onnodige variabelen te voorkomen en een eerlijke vergelijking te maken, onafhankelijk van moederbord en/of fabrikant. Om dat te valideren, is een meting van de processorfrequentie gedaan gedurende een Blender-test. Dit was succesvol, want de verschillende, all-core turbofrequenties van beide kernsoorten vielen na een korte tijd altijd omlaag, om de vermogens-, ofwel TDP-richtlijnen van Intel te volgen.\n*Voor het gebruik van de Noctua NH-D15 bij de 12900K is gebruikgemaakt van de Noctua NM-il7xx-MP83 Mounting Kit.\nAls eindnoot: dit is een moederbordreview. Hier kijken we specifiek naar productiviteit en synthetische resultaten. Diepgaandere resultaten aangaande processor, temperatuur en gameresultaten zijn bestemd voor onze processor- en videokaartreviews. Hoewel we bij nieuwe CPU-lanceringen c.q. architecturen veelal de reviews uitbreiden met een goede dosis aan gameresultaten.\n\nProductiviteit en synthetisch\n7-Zip\n\nBlender - BMW Render\n\nBlender - Classroom Render\n\nCinebench R23\n\n\nJavascript Kraken\n\nSPECviewperf 2020\n\nPCMark 10\n\n3DMark\n3DMark Fire Strike Ultra\n\n3DMark Time Spy Extreme\n\n3DMark Port Royal\n\n\nEen Extreme-moederbord van ASUS voelt bij iedere nieuwe generatie aan als een aangename herhaling van high-end hardware. ASUS weet mij keer op keer te verassen, waar deze ASUS ROG Maximus Z690 Extreme geen uitzondering op de regel maakt.\nHet mag duidelijk zijn. Met de Maximus Z690 Extreme ga je all-out. Geen compromis! Het teamed 24+1 powerfasedesign is daar grondlegger van. Het design is ontworpen voor maar liefst 105A - wat bizar te noemen is. Het moederbord is een walhalla aan luxe dat ook nog eens een flink gewicht heeft, mede door de dikke heatsinks, degelijke heatpipes en het beschermende schild op de achterzijde. Niet te vergeten dat het hier om het kaliber E-ATX-moederbord gaat.\nDual-bios klinkt bij mij persoonlijk altijd als muziek in de oren, ook dit is vertegenwoordigd op de Maximus Z690 Extreme. Je kan eenvoudig wisselen tussen BIOS A en B met de BIOS-knop. PCIe 5.0 is naast het solide powerfasedesign een belangrijk element. De Maximus Z690 Extreme heeft maar liefst twee PCIe 5.0 x16-sloten voor een x16 of x8/x8 configuratie. Ook is er een PCIe 5.0 x4 (Gen 5) M.2-slot direct op het moederbord te vinden. Verder uitbreiden met PCIe 4.0 x4 (Gen 4) M.2-sloten is mogelijk tot nog eens vier M.2 SSD’s.\nVervolgens heb je te maken met een legioen aan aansluitingen, switches en knoppen, iets waar de Extreme line-up bekend om is. Het is visueel netjes aangekleed met de schilden op het moederbord, waar de aansluitingen op de rechterzijkant van het moederbord horizontaal gepositioneerd zijn. Onder het schild vallen deze weg en qua afwerking is het ook netter. RGB-verlichting was op voorgaande modellen wat uitbundiger, waar de RGB-lichtstraat op de rechterzijde van het moederbord nog steeds aanwezig is. Het ANIME MATRIX-ledverlichting display maakt gelukkig veel goed.\nEn zo kan ik nog eindeloos meer vertellen over de ASUS ROG Maximus Z690 Extreme. Het blijft een feest om een moederbord van dit kaliber op de test bench te hebben. De premium categorie van ASUS laat altijd een goed gevoel hier achter. Wel zit daar zoals eerdere Extreme-moederborden van ASUS een premium prijs aan vast, hier is de Maximus Z690 Extreme ook schuldig aan. De Z590 Extreme was al mooi, echter de processor van die specifieke generatie was ondermaats. Met Intel Alder Lake is dat ruimschoots goedgemaakt, waar zo’n Maximus Z690 Extreme dan ook veel gunstiger en eerlijke aanvoelt; genieten.\n\n\nHet bericht Review: ASUS ROG Maximus Z690 Extreme verscheen eerst op TechGaming.", "date_published": "2021-12-01T11:27:53+01:00", "date_modified": "2023-02-03T14:48:38+01:00", "authors": [ { "name": "Pim", "url": "https://techgaming.nl/redacteur/pim-van-der-linde/", "avatar": "https://techgaming.nl/wp-content/uploads/avatar-privacy/cache/gravatar/c/4/c4caa3fb11c6fe66ed8aec2579ff81c0ae4f597ce13c7c60bcfcfbc5a8004a4c-512.jpg" } ], "author": { "name": "Pim", "url": "https://techgaming.nl/redacteur/pim-van-der-linde/", "avatar": "https://techgaming.nl/wp-content/uploads/avatar-privacy/cache/gravatar/c/4/c4caa3fb11c6fe66ed8aec2579ff81c0ae4f597ce13c7c60bcfcfbc5a8004a4c-512.jpg" }, "image": "https://techgaming.nl/wp-content/uploads/2021/11/ASUS-ROG-Maximus-Z690-Extreme-TG-review.jpeg", "tags": [ "Asus", "ASUS ROG Maximus Z690 Extreme", "Maximus Z690 Extreme", "mobo review", "moederbord review", "ROG", "Moederborden", "Tech reviews", "Tech-innovatie van hoogste niveau" ], "post_id": 21138, "categories": [ { "id": 49, "title": "Moederborden", "slug": "moederborden" }, { "id": 25, "title": "Tech reviews", "slug": "tech-reviews" }, { "id": 41, "title": "Tech-innovatie van hoogste niveau", "slug": "techgaming-award-3" } ] }, { "id": "https://techgaming.nl/?p=18244", "url": "https://techgaming.nl/review-asus-rog-crosshair-viii-extreme/", "title": "Review: ASUS ROG Crosshair VIII Extreme", "content_html": "\t\t
\r\n\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\tReviewoverzicht\r\n\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tE(X570)treem moederbord\r\n\t\t\t\t\t\t9.5\r\n\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t
\r\n\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\tScore\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t9.5\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t\tYay!\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tHigh-end X570-moederbord.\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tThunderbolt 4.\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tVeel USB-connectiviteit (USB 3.2 2x2, Gen 2, Gen 1 en USB 2.0).\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tMarvell AQtion 10-Gbps-ethernetpoort + Intel I225-V 2.5Gbps-ethernetpoort.\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tRealtek ALC4082 in combinatie met een ESS SABRE9018Q2C 32-bit DAC en OPA 2836 ge\u00efntegreerde versterker van Texas Instrument.\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tMeegeleverde USB-C naar 3,5mm-gaming-DAC (voor in de broekzak).\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tVeel accessoires, inclusief fan controller.\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t1,77 inch OLED-scherm.\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tEen OLED-display met kleur.\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tVeel knoppen, aansluitingen (intern + I/O) en switches.\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t\tNay!\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tPremium moederbord vraagt een premium prijs.\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t
\r\n\t\t
\n In het kort\n
\n De ASUS ROG Crosshair VIII Extreme borduurt verder op de basis van de ASUS ROG Maximus XIII Extreme. Het moederbord is een high-end oplossing voor je geliefde AMD-processor.
\n
\n
TechGaming Award
\t\t\t\t
\r\n\t\t\t
\r\n\t\t
\r\n\t\t
Prijzen
AMD ASUS ROG CROSSHAIR VIII Extreme moederbord
Adviesprijs\u20ac 679,00
Prijs bij publicatie\u20ac 899,00

Wil je meer weten over onze samenwerking met webshops? Check dan ons reviewbeleid.

\n

Review: ASUS ROG Crosshair VIII Extreme

\nLinks;\n\nNavigatie;\n\n

\"Inleiding\"

\n

Na flink wat Z590-moederbord reviews zou je verwachten dat het Z690 Alder Lake chipset zich als eerste zou melden. Op het AMD platform is het X570-chipset inmiddels ook bekend en al langer op de markt dan Z590. Toch maak ik in deze review ruimte voor X570 in zijn extreme vorm - een moederbord dat onlangs in augustus 2021 op de markt is gekomen; de ASUS ROG Crosshair VIII Extreme.

\n

De eerste generatie aan X570-moederborden maken gebruik van actieve koeling ter hoogte van de PCH-heatsinks (chipset heatsink). Niet enkel ASUS, maar ook andere fabrikanten hebben in het derde kwartaal van 2021 hun nieuwe line-up aan X570-moederbord gepresenteerd met passieve koeling. Bij ASUS maakt de Crosshair VIII Extreme onderdeel uit van dit passieve pakket onder extreme omstandigheden als het om zijn featureset gaat.

\n

X570 is gebaseerd op socket AM4 voor o.a. Ryzen 5000, 4000, 3000 en 2000-series AMD-desktopprocessoren. Op veel aspecten leent de Crosshair VIII Extreme (AMD) de specificaties en features van de Maximus XIII Extreme, een moederbord dat ik in juni 2021 nog besproken heb. Bij een extreme-moederbord van ASUS mag je ervanuit gaan dat alles tot in de puntjes verzorgd is, iets waar je dan ook op zijn beurt voor betaald. Op het moment van schrijven kost de ASUS ROG Crosshair VIII Extreme circa € 878,50.

\n

\"Specificaties\"

\n

Hieronder treffen we de specificaties aan;

\n

\n

In de basis is Crosshair VIII Extreme een E-ATX-moederbord met een breedte van 27,7 centimeter. Dit is vergelijkbaar aan de Maximus XIII Extreme. PCIe 4.0 is uiteraard vertegenwoordigd, evenals de mooie technische toevoegingen die ook op het Z590-moederbord - de Maximus XIII Extreme zitten. Het powerfasedesign is opgedeeld in een 18+2-modi met een MOSFET-rating van 90A per stuk.

\n

Ook maak je kennis met USB 3.2 Gen 2×2-header (tot 20 Gbps) op het X570-platform, evenals WiFi 6E in combinatie met Bluetooth 5.2. Het audiopakket is vertegenwoordigd met een Realtek ALC4082 audiochip in combinatie met een ESS SABRE9018Q2C 32-bit DAC. Voor internet rust ASUS de Crosshair VIII Extreme uit met een Marvell AQtion AQC113CS 10Gbps-ethernetpoort en een Intel I225-V 2.5Gbps-ethernetpoort. Uiteraard is het een festijn aan headers, knoppen en aansluitingen op de lay-out van dit moederbord, iets wat ik in de review beter in kaart breng.

\n

Uitgerust met forse heatsinks op zowel het VRM-pakket als de chipset (PCH) loopt dit over op de M.2-heatsinks. Totaal is er ondersteuning voor vijf M.2 SSD’s, waarvan drie op het moederbord zelf en twee op de meegeleverde DIMM.2-module. Gevoelsmatig heb ik de ASUS ROG Maximus XIII Extreme wederom in handen, wat overigens totaal niet als een straf aanvoelt.

\n

\"Showcase\"

\n

De Crosshair VIII Extreme wordt geleverd in een deftige verpakking. Bomvol accessoires - serieus, het zijn er veel. Hier komt de lijst: een stickervel, acht zwarte SATA-kabels met luxe sleeve (nice), een I/O-pin-header, een USB-stick met drivers, RGB/ARGB-kabeltjes, een ROG GPU-houder (support), een gecombineerde Wi-Fi/Bluetooth-antenne, een ROG-sleutelhanger en een ROG M.2 SSD-adapter voor (verticale montage) op het DIMM.2-slot. Op de verticale ROG M.2 SSD-adapter kan je twee M.2 SSD’s kwijt (slot 1 + 2). Totaal biedt de Maximus XIII Extreme ondersteuning voor vijf M.2-SSD’s, waarvan drie in PCIe 4.0 x4-modus en twee in PCIe 3.0 x4-modus.

\n

\n

\n

\n

\n

\n

Maar wacht; er is nog meer! De ROG Clavis DAC maakt ook onderdeel uit van het accessoires pakket. Dit is een USB-C naar 3,5mm-gaming-DAC met AI Noise-Cancelling (ruisonderdrukking) van ASUS. De ingebouwde microfoon verzorgt de AI Noise-Cancelling, die omgevingsgeluiden (geluiden in zijn algemeenheid) detecteert en verwerkt. Deze techniek is ingeprogrammeerd met een database van 500 miljoen soorten aan achtergrondgeluiden, zodat stemgeluiden beter overkomen. Het optimaliseert dus het aangesloten apparaat. De ROG Clavis DAC is zakformaat, heeft RGB-verlichting en een ingebouwde ESS 9281 QUAD DAC met ingebouwde Master Quality Authenticated (MQA) audiorendertechnologie. Kortom, het handzame beestje zit vol met techniek voor een betere geluids- en microfoonervaring.

\n

\n

Vervolgens gaan we nogmaals verder met de accessoires. ASUS levert een ROG-fancontroller mee. Compleet met aansluitkabel, ARGB-kabels en USB-kabels. Met dit beestje bouw je het festijn aan fans en ARGB-accessoires verder uit. Voor een stukje modding en de perfecte build in zijn thema is het een mooie toevoeging op de al rijke uitrusting van de printplaat van de Crosshair VIII Extreme zelf. De fancontroller kan aangestuurd worden middels de FanXpert 4-software van ASUS. Aansluitingen bestaan uit twee temperatuursensoren/headers en zes ARGB-headers in combinatie met 4-pin aansluitingen voor fans. Dat is dus ruimte voor zes extra ARGB-fans.

\n

\n

\n

\n

Door met de ASUS ROG Crosshair VIII Extreme - hier val ik wederom in de herhaling; het oog doet deels denken aan de ASUS ROG Maximus XIII Extreme. Toch zijn er gewoon duidelijke verschillen in het gebruik van de koellichamen, afwerking op het I/O en de VRM-heatsinks. Zelfs het OLED-display zit op een andere voet (ondergrond), maar is in de de basis met 2-inch even groot.

\n

Net als de Maximus XIII Extreme voelt de Crosshair VIII Extreme aan als ijzer. Het is een bakbeest van een moederbord als het om gewicht gaat, ook is het moederbord groter dan het gemiddelde ATX-formaat met zijn E-ATX-verschijning. Houd hier dan ook rekening mee. Esthetisch zien we wat glimmende delen, hoewel dit er minder uitspringt dan zijn Intel Extreme-variant. Tevens maakt ASUS gebruik van horizontale poorten op de rechterzijde van het moederbord. Als ik beide Extreme-moederborden met elkaar vergelijk, heb ik zo mijn twijfels welke vormgeving ik nu écht beter kan waarderen. Het heeft veel weg van elkaar - onder de eindstreep vind ik de Maximus XIII Extreme nét wat mooier. Met name op het PCH-heatsink gedeelte; verder is het water bij de wijn (liever meer wijn hier), maar goed, het oogt enorm fraai.

\n

\n

\n

\n

Aan de onderzijde zit het audiopakket. Hier telt high-end componenten voor een high-end moederbord. Uitgevoerd met een Realtek ALC4082 in combinatie met een ESS SABRE9018Q2C 32-bit DAC. Dit is een 2-kanaals audio D/A-converter met hoofdtelefoonversterker en als focus: hoogwaardige audiokwaliteit. De SABRE9018Q2C levert een DNR van 121 dB en THD + N van -115 dB. Aanvullend zit er nog een OPA 2836 geïntegreerde versterker op van Texas Instrument. Kortom: vergelijkbaar aan de Maximus XIII Extreme.

\n

\n

Er zijn twee PCIe 4.0 x16-sloten aanwezig en één PCIe 3.0 x1-slot. Overigens draaien de twee PCIe 4.0 x16-sloten ook onder PCIe 3.0 afhankelijk van de geplaatste processor. Met een AMD Ryzen 5000-processor kan je standaard uitgaan van PCIe 4.0. Onder het schild tussen de PCIe-sloten zitten de drie M.2-sloten die werken onder PCIe 4.0 x4. Ook hier is het afhankelijk van de geplaatste processor, anders draaien de sloten onder PCIe 3.0 x4. De meegeleverde M.2-adapter (DIMM.2) levert nog eens twee extra M.2-sloten onder PCIe 4.0 x4.

\n

Onderop de printplaat zit een uitbundige verzameling aan aansluitingen, headers en extravagante mogelijkheden, bestaande uit: een RGB-header, ARGB-header, twee USB 2.0-headers, een V-LATCH switch, een RSVD-1 en RSVD-2 switch, een Slow Mode switch, een Safe Boot-knop, een ReTry-knop een BIOS-switch-knop, twee 4-pins-fanaansluitingen specifiek voor waterkoeling, maar ook gewoon inzetbaar voor een fan, een water in en uit-header, een waterflow-header en de algemene pinaansluitingen.

\n

\n

De rechterzijkant van het moederbord kent grotendeels een horizontale oriëntatie aan aansluitingen. Onder andere zijn hier de ATX-aansluiting in opgenomen, twee ARGB-aansluitingen, twee 4-pins-fanaansluitingen en diverse knoppen. Hier komen we wederom een FlexKey-knop tegen, net als op de ASUS ROG Maximus XIII Extreme. Deze knop kan je zelf een functie geven, zoals het booten van het BIOS. Ook is hier ruimte gemaakt in het schild voor de startknop (power). De horizontale oriëntatie, met name voor de ATX-connector, kan ik maar al te goed waarderen.

\n

\n

\n

\n

Op deze zijkant bevinden er zich ook nog zes SATA-poorten en zeker niet onbelangrijk: extra interne USB-connectiviteit. Bestaande uit een USB 3.2 Gen 2×2-header (tot 20 Gbps), een USB 3.2 Gen 2-header (tot 10 Gbps) en twee USB 3.2 Gen 1-headers (tot 5 Gbps). Laten we de twee USB 2.0 headers, die we eerder zagen onderaan het moederbord ook niet vergeten! Kortom: X570 on steroids. Al dat moois van Z590 is nu ook op X570 te vinden.

\n

\n

\n

Bovenaan het moederbord gaat alles gewoon verder. Zo is er nog een Q-postscherm te vinden, twee 4-pins-aansluitingen en de ATX-poweraansluitingen (2×8). Aan geheugen is het mogelijk om maximaal 128 GB aan DDR4-geheugen te plaatsen met een snelheid van 5000 MHz. Het DIMM.2-slot voor de M.2-insteekkaart zit direct naast de geheugensloten

\n

\n

\n

\n

Het powerfasedesign is opgedeeld in een 18+2-modi met een MOSFET-rating van 90A per stuk. Toegepaste condensatoren zijn vaste polymeermodellen uit de FPCAP 10K-serie.

\n

\n

Dan hebben we nog een OLED-scherm van 2-inch en het I/O voor directe connectiviteit. Ook hier mag ik genieten. Het I/O bestaat uit de volgende aansluitingen: een CMOS-knop, een BIOS-knop waarmee je ook zonder CPU kan updaten, twee DisplayPort(s) met Thunderbolt 4 ondersteuning, acht USB 3.2 Gen 2-poorten, twee Thunderbolt 4 USB Type-C-poorten, een Marvell AQtion AQC113CS 10Gbps-ethernetpoort, een Intel I225-V 2.5Gbps-ethernetpoort, twee SMA-aansluitingen voor de meegeleverde antenne, een optische audio-ingang en vijf audiojacks.

\n

\n

\n

\"BIOS\"

\n

Het BIOS/UEFI heeft twee schillen als het om indeling gaat. De eerste schil is een eenvoudig overzicht met basale features zoals temperaturen, bootvolgorde, tijd en datum, kloksnelheden en geïnstalleerde ventilatoren. Bij ASUS krijgt het eenvoudige overzicht de naamgeving ‘EZ Mode’ - het zit hem in de naam. Bij EZ-mode zit nog een optie ‘EZ-Tuning Wizard’. Vanuit de EZ Mode kun je door naar de Q-Fan control-optie om aangesloten ventilatoren te beheren. Zichtbare opties als voluit, turbo en volledige snelheid zijn hier beschikbaar. Ook kun je daar kiezen om iedere header zijn werk te laten doen via PWM. Alle fan-headers op het moederbord zijn 4-pins en ondersteunen PWM.

\n

\n

\n

\n

Het Extreme Tweaker-menu - het menu voor overklokken - is zoals je mag verwachten uitgebreid. Dit een gevalletje: scrollen tot je een keer onderaan de lijst aan mogelijkheden komt. Extra voltages, power management, timings, V/F offset en gewoon de basale zaken komen aan de orde. Dit is gewoon feest voor de diehard overklokker. Hier zien we dat de Crosshair VIII Extreme veel vergelijkbare features heeft van de Maximus XIII Apex; het overklok-walhalla-moederbord.

\n

\n

\n

\n

Advanced beschikt over de ‘fysieke’ onderdelen die we eerder zagen op het moederbord. Configuratie van de USB-poorten, het uitschakelen van de LAN-poorten of SATA-poorten beheren.

\n

\n

\n

Het monitormenu is verantwoordelijk voor het uitlezen van temperaturen en ventilatoren. Hier kun je kiezen of je wel of niet wil uitlezen. Daarnaast bevindt zich hier het boot-menu, waar we de Fast boot-modus kunnen inschakelen voor een lagere opstarttijd. Vaak in de praktijk wordt de UEFI-post dan overgeslagen om snelheid te winnen. Tevens kun je ook een boot-vertraging inschakelen; handig voor mensen die aan het overklokken zijn. Met een slow boot kun je gegevens/parameters rustiger inladen. Ook hier zien we een uitbreiding voor de Crosshair VIII Extreme: voltage and current monitor. Het monitoren via het UEFI/BIOS wordt hiermee nog makkelijker.

\n

\n

\n

De voorlaatste pagina is de tool-pagina. Hier kun je actieve videokaarten bekijken en ook de PCI Express-snelheid/bandbreedte nagaan, het UEFI flashen, overklokprofielen aanmaken en verdere gegevens over het moederbord inzien. Wederom een mooie toevoeging: een ingebouwde MemTest86. Waardevol!

\n

\n

En als laatste de save en exit-pagina. Gewoon F10 drukken en een kruisje slaan voor een stabiele overklok; tot zover het UEFI van de ASUS ROG Crosshair VIII Extreme. Als toevoeging op het UEFI/BIOS hoofdstuk vind je hieronder nog wat RGB-foto’s van het moederbord.

\n

\n

\"Testomgeving\"

\n

Voor de benchmarks zijn een paar belangrijke richtlijnen opgesteld. Alvorens we daarin duiken, is het belangrijk om de testomgeving te delen. Er is gebruikt gemaakt van een AMD Ryzen 9 5900X. Om de beesten te temmen, is gebruikgemaakt van een ASUS ROG Ryujin II 360. Als testplatform is een ASUS ROG Crosshair VIII Extreme gehanteerd, met daarop 16 GB aan 3200MHz-geheugen en een ASUS ROG STRIX GTX 1080. De volledige setup is hieronder zichtbaar. Bij de benchmarks zelf staan instellingen genoteerd.

\n

\n

Teruggrijpend op de richtlijnen: eventuele verbeteringen vanuit ASUS zijn voor opvolgende benchmarks uitgeschakeld. Dat wil zeggen dat de 5900X zich heeft gedragen conform de richtlijn van AMD zelf. Dit is om onnodige variabelen te voorkomen en een eerlijke vergelijking te maken, onafhankelijk van moederbord en/of fabrikant. Om dat te valideren, is een meting van de processorfrequentie gedaan gedurende een Blender-test. Dit was succesvol, want de all-core turbofrequentie van beide processoren viel na een korte tijd altijd omlaag, om de vermogens-, ofwel TDP-richtlijnen van AMD te volgen.

\nDe benchmarks zijn tot stand gekomen met de volgende instellingen:\n
    \n
  • BIOS: 0211
    • \n
  • Nvidia Driver: 471.96
    • \n
  • Instelling 1: AMD Ryzen 9 5900X - 3,7 - 4,8 GHz (stock)
    • \n
  • Instelling 2: AMD Ryzen 9 5900X - 4,6 GHz (all core)
    • \n
\n

Als eindnoot: dit is een moederbordreview. Hier kijken we specifiek naar productiviteit en synthetische resultaten. Diepgaandere resultaten aangaande processor, temperatuur en gameresultaten zijn bestemd voor onze processor- en videokaartreviews. Met de komst van nieuwe generaties testen we moederborden doorgaans uitgebreider, naarmate een generatie al langere tijd op de markt is, pakken we doorgaans een set aan algemene synthetische benchmarks. Veelal is er dan wel duidelijk wat een specifieke processor doet op zijn platform.

\n

\"In

\n

Productiviteit

\n

Blender - BMW Render - lager is beter

\n

\n

Blender - Classroom Render - lager is beter

\n

\n

Cinebench R23

\n

\n

\n

Nabespreking
\nEenvoudig overklokken is iets waar de ASUS ROG Crosshair VIII Extreme garant voor staat. Zonder enige vorm van moeite laat de AMD Ryzen 9 5900X zich overklokken naar een all-core overklok van 4,6 GHz. Dit is overigens langer dan de turbo snelheid onder stockinstellingen van 4,8 GHz. Daarmee zien we dat de processor onder single-threaded benchmarks minder presteert. Kijkende naar de multi-threaded benchmarks; hier wint de 5900X snel grondgebied. Overigens is dit letterlijk een overklok van hooguit 30 seconden; de core (multiplier) snelheid aanpassen naar 46 en de Core Voltage gemiddeld rond de 1,3 - 1,33 V. Je bent vervolgens klaar om te genieten van een all-core overklok van 4,6 GHz.

\n

De BIOS van ASUS is een fijne overklokker, in zijn klasse het meest duidelijke als je het mij vraagt. Termen worden niet weggestopt en het is eenvoudig om je voltages zonder al te veel “opties\" onder de tabjes te wijzigen. Dit maakt het overklokken op een machtig Extreme-moederbord als deze zo fijn. In de basis is de Crosshair VIII Extreme gemaakt voor dit soort situaties. Eerlijk is eerlijk: het kan veel verder - een 4,6 GHz is een schrijntje.

\n

Dat de ASUS ROG Crosshair VIII Extreme gebaseerd is op de ASUS Maximus XIII Extreme mag duidelijk zijn. Op alle aspecten streeft en leeft de Crosshair VIII Extreme de Maximus XIII Extreme na. Niet actief, maar passief gekoeld met veel features en kenmerken afkomstig van het Z590-platform. Mooie toevoegingen zijn dan ook Thunderbolt 4, een interne USB 3.2 Gen 2×2-header en de WiFi 6E toevoeging. Nog los van alle smakelijke details die er nog meer te vinden zijn op dit moederbord.

\n

Waar Z590 later op de markt kwam dan X570, is de levenscyclus van Z590 beduidend korter met de nabije komst van Z690, ofwel Intel Alder Lake. AMD gaat al langer mee met het X570-platform, ook laat de komst van X670/AM5 met Zen 4-architectuur nog wat langer wachten dan Intel Alder Lake. Eigenlijk is Z590 enorm snel uit zijn jas gegroeid en moest deze nog maar even op de markt geduwd worden als zoethoudertje. Over de 11de generatie processorreeks van Intel zijn de meningen verdeeld, waar ik persoonlijk altijd wel enthousiast ben geweest over het Z590-platform en zijn features. Het is mooi dat de ASUS ROG Crosshair VIII Extreme deze features tot zich neemt, en dan ook nog volledig passief.

\n

\"Conclusie\"

\n

De ASUS ROG Crosshair VIII Extreme roept intieme gevoelens op. Een moederbord van dit kaliber is gewoon genieten, met in het achterhoofd dat het ook een premium prijs verlangt. Hierbij mijn afsluitende pleidooi… de conclusie!

\n

De ASUS ROG Crosshair VIII Extreme (X570) voelt grotendeels aan als een Ctrl + C / Ctrl + V van de ASUS ROG Maximus XIII Extreme (Z590). Het moederbord leent in de basis veel hoogwaardige eigenschappen, wat ASUS één-op-één doorzet op deze Crosshair VIII Extreme. Is dit iets voor ASUS om zichzelf voor te schamen? Neen! De Maximus XIII Extreme kwam hier goed uit de beoordeling en hetzelfde valt te zeggen over de Crosshair VIII Extreme - de cirkel is gewoon rond.

\n

Met een prijs van € 878,50 zitten we gewoon hoog in het premium segment. Dat de Crosshair VIII Extreme door zijn prijs minder vaak over de toonbank gaat dan een moederbord van € 300 tot 400 mag duidelijk zijn. Heb je ergens een stapel geld liggen en zijn je vakantieplannen wegens een zekere Corona-pandemie niet doorgegaan, dan kan je wellicht je “inzet\" verhogen.

\n

De featureset is inmiddels gedurende de review wel bekend. Alles is te herleiden in de voorgaande hoofdstukken tot in zekere details. Ik vind het een mooi gegeven dat USB 3.2 Gen 2×2-header nu ook vertegenwoordigd is op het X570-platform, evenals WiFi 6E en een nieuwere generatie aan Realtek audio. Bij de lancering van X570 waren deze features nog niet voor hand, dit kwam later pas bij de lancering van Z590. Met een zogenoemde “X570 Refresh\" die nu volledig passief werkt, zijn deze features een aangename toevoeging als je het mij vraagt.

\n

Waar ik het volledig met je over eens ben: het blijft een flinke bak met geld voor een moederbord. De Extreme-moederborden van ASUS zijn het visitekaartje om te laten zien wat er mogelijk is aan techniek. Glorieus wordt dit gepresenteerd op de ASUS ROG Crosshair VIII Extreme. Iets waar ik simpelweg als hardewaren-liefhebber van kan genieten. Ik ben dan ook maar een simpele man die op dat moment intens blij is met een moederbord; de wereld is niet zo complex.

\n

\n\n

Het bericht Review: ASUS ROG Crosshair VIII Extreme verscheen eerst op TechGaming.

\n", "content_text": "Reviewoverzicht\r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tE(X570)treem moederbord\r\n\t\t\t\t\t\t9.5\r\n\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\tScore\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t9.5\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\tYay!\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tHigh-end X570-moederbord.\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tThunderbolt 4.\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tVeel USB-connectiviteit (USB 3.2 2x2, Gen 2, Gen 1 en USB 2.0).\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tMarvell AQtion 10-Gbps-ethernetpoort + Intel I225-V 2.5Gbps-ethernetpoort.\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tRealtek ALC4082 in combinatie met een ESS SABRE9018Q2C 32-bit DAC en OPA 2836 ge\u00efntegreerde versterker van Texas Instrument.\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tMeegeleverde USB-C naar 3,5mm-gaming-DAC (voor in de broekzak).\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tVeel accessoires, inclusief fan controller.\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t1,77 inch OLED-scherm.\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tEen OLED-display met kleur.\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tVeel knoppen, aansluitingen (intern + I/O) en switches.\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\tNay!\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tPremium moederbord vraagt een premium prijs.\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t \n In het kort\n \n De ASUS ROG Crosshair VIII Extreme borduurt verder op de basis van de ASUS ROG Maximus XIII Extreme. Het moederbord is een high-end oplossing voor je geliefde AMD-processor. \n \n TechGaming Award \t\t\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\r\n\t\tPrijzenAMD ASUS ROG CROSSHAIR VIII Extreme moederbordAdviesprijs\u20ac 679,00Prijs bij publicatie\u20ac 899,00Wil je meer weten over onze samenwerking met webshops? Check dan ons reviewbeleid.\nReview: ASUS ROG Crosshair VIII Extreme\nLinks;\n\nProductpagina\n\nNavigatie;\n\nSpecificaties\nShowcase\nBIOS/UEFI\nTestomgeving\nIn de praktijk\nConclusie\n\n\nNa flink wat Z590-moederbord reviews zou je verwachten dat het Z690 Alder Lake chipset zich als eerste zou melden. Op het AMD platform is het X570-chipset inmiddels ook bekend en al langer op de markt dan Z590. Toch maak ik in deze review ruimte voor X570 in zijn extreme vorm - een moederbord dat onlangs in augustus 2021 op de markt is gekomen; de ASUS ROG Crosshair VIII Extreme.\nDe eerste generatie aan X570-moederborden maken gebruik van actieve koeling ter hoogte van de PCH-heatsinks (chipset heatsink). Niet enkel ASUS, maar ook andere fabrikanten hebben in het derde kwartaal van 2021 hun nieuwe line-up aan X570-moederbord gepresenteerd met passieve koeling. Bij ASUS maakt de Crosshair VIII Extreme onderdeel uit van dit passieve pakket onder extreme omstandigheden als het om zijn featureset gaat.\nX570 is gebaseerd op socket AM4 voor o.a. Ryzen 5000, 4000, 3000 en 2000-series AMD-desktopprocessoren. Op veel aspecten leent de Crosshair VIII Extreme (AMD) de specificaties en features van de Maximus XIII Extreme, een moederbord dat ik in juni 2021 nog besproken heb. Bij een extreme-moederbord van ASUS mag je ervanuit gaan dat alles tot in de puntjes verzorgd is, iets waar je dan ook op zijn beurt voor betaald. Op het moment van schrijven kost de ASUS ROG Crosshair VIII Extreme circa € 878,50.\n\nHieronder treffen we de specificaties aan;\n\nIn de basis is Crosshair VIII Extreme een E-ATX-moederbord met een breedte van 27,7 centimeter. Dit is vergelijkbaar aan de Maximus XIII Extreme. PCIe 4.0 is uiteraard vertegenwoordigd, evenals de mooie technische toevoegingen die ook op het Z590-moederbord - de Maximus XIII Extreme zitten. Het powerfasedesign is opgedeeld in een 18+2-modi met een MOSFET-rating van 90A per stuk.\nOok maak je kennis met USB 3.2 Gen 2×2-header (tot 20 Gbps) op het X570-platform, evenals WiFi 6E in combinatie met Bluetooth 5.2. Het audiopakket is vertegenwoordigd met een Realtek ALC4082 audiochip in combinatie met een ESS SABRE9018Q2C 32-bit DAC. Voor internet rust ASUS de Crosshair VIII Extreme uit met een Marvell AQtion AQC113CS 10Gbps-ethernetpoort en een Intel I225-V 2.5Gbps-ethernetpoort. Uiteraard is het een festijn aan headers, knoppen en aansluitingen op de lay-out van dit moederbord, iets wat ik in de review beter in kaart breng.\nUitgerust met forse heatsinks op zowel het VRM-pakket als de chipset (PCH) loopt dit over op de M.2-heatsinks. Totaal is er ondersteuning voor vijf M.2 SSD’s, waarvan drie op het moederbord zelf en twee op de meegeleverde DIMM.2-module. Gevoelsmatig heb ik de ASUS ROG Maximus XIII Extreme wederom in handen, wat overigens totaal niet als een straf aanvoelt.\n\nDe Crosshair VIII Extreme wordt geleverd in een deftige verpakking. Bomvol accessoires - serieus, het zijn er veel. Hier komt de lijst: een stickervel, acht zwarte SATA-kabels met luxe sleeve (nice), een I/O-pin-header, een USB-stick met drivers, RGB/ARGB-kabeltjes, een ROG GPU-houder (support), een gecombineerde Wi-Fi/Bluetooth-antenne, een ROG-sleutelhanger en een ROG M.2 SSD-adapter voor (verticale montage) op het DIMM.2-slot. Op de verticale ROG M.2 SSD-adapter kan je twee M.2 SSD’s kwijt (slot 1 + 2). Totaal biedt de Maximus XIII Extreme ondersteuning voor vijf M.2-SSD’s, waarvan drie in PCIe 4.0 x4-modus en twee in PCIe 3.0 x4-modus.\n\n\n\n\n\nMaar wacht; er is nog meer! De ROG Clavis DAC maakt ook onderdeel uit van het accessoires pakket. Dit is een USB-C naar 3,5mm-gaming-DAC met AI Noise-Cancelling (ruisonderdrukking) van ASUS. De ingebouwde microfoon verzorgt de AI Noise-Cancelling, die omgevingsgeluiden (geluiden in zijn algemeenheid) detecteert en verwerkt. Deze techniek is ingeprogrammeerd met een database van 500 miljoen soorten aan achtergrondgeluiden, zodat stemgeluiden beter overkomen. Het optimaliseert dus het aangesloten apparaat. De ROG Clavis DAC is zakformaat, heeft RGB-verlichting en een ingebouwde ESS 9281 QUAD DAC met ingebouwde Master Quality Authenticated (MQA) audiorendertechnologie. Kortom, het handzame beestje zit vol met techniek voor een betere geluids- en microfoonervaring.\n\nVervolgens gaan we nogmaals verder met de accessoires. ASUS levert een ROG-fancontroller mee. Compleet met aansluitkabel, ARGB-kabels en USB-kabels. Met dit beestje bouw je het festijn aan fans en ARGB-accessoires verder uit. Voor een stukje modding en de perfecte build in zijn thema is het een mooie toevoeging op de al rijke uitrusting van de printplaat van de Crosshair VIII Extreme zelf. De fancontroller kan aangestuurd worden middels de FanXpert 4-software van ASUS. Aansluitingen bestaan uit twee temperatuursensoren/headers en zes ARGB-headers in combinatie met 4-pin aansluitingen voor fans. Dat is dus ruimte voor zes extra ARGB-fans.\n\n\n\nDoor met de ASUS ROG Crosshair VIII Extreme - hier val ik wederom in de herhaling; het oog doet deels denken aan de ASUS ROG Maximus XIII Extreme. Toch zijn er gewoon duidelijke verschillen in het gebruik van de koellichamen, afwerking op het I/O en de VRM-heatsinks. Zelfs het OLED-display zit op een andere voet (ondergrond), maar is in de de basis met 2-inch even groot.\nNet als de Maximus XIII Extreme voelt de Crosshair VIII Extreme aan als ijzer. Het is een bakbeest van een moederbord als het om gewicht gaat, ook is het moederbord groter dan het gemiddelde ATX-formaat met zijn E-ATX-verschijning. Houd hier dan ook rekening mee. Esthetisch zien we wat glimmende delen, hoewel dit er minder uitspringt dan zijn Intel Extreme-variant. Tevens maakt ASUS gebruik van horizontale poorten op de rechterzijde van het moederbord. Als ik beide Extreme-moederborden met elkaar vergelijk, heb ik zo mijn twijfels welke vormgeving ik nu écht beter kan waarderen. Het heeft veel weg van elkaar - onder de eindstreep vind ik de Maximus XIII Extreme nét wat mooier. Met name op het PCH-heatsink gedeelte; verder is het water bij de wijn (liever meer wijn hier), maar goed, het oogt enorm fraai.\n\n\n\nAan de onderzijde zit het audiopakket. Hier telt high-end componenten voor een high-end moederbord. Uitgevoerd met een Realtek ALC4082 in combinatie met een ESS SABRE9018Q2C 32-bit DAC. Dit is een 2-kanaals audio D/A-converter met hoofdtelefoonversterker en als focus: hoogwaardige audiokwaliteit. De SABRE9018Q2C levert een DNR van 121 dB en THD + N van -115 dB. Aanvullend zit er nog een OPA 2836 geïntegreerde versterker op van Texas Instrument. Kortom: vergelijkbaar aan de Maximus XIII Extreme.\n\nEr zijn twee PCIe 4.0 x16-sloten aanwezig en één PCIe 3.0 x1-slot. Overigens draaien de twee PCIe 4.0 x16-sloten ook onder PCIe 3.0 afhankelijk van de geplaatste processor. Met een AMD Ryzen 5000-processor kan je standaard uitgaan van PCIe 4.0. Onder het schild tussen de PCIe-sloten zitten de drie M.2-sloten die werken onder PCIe 4.0 x4. Ook hier is het afhankelijk van de geplaatste processor, anders draaien de sloten onder PCIe 3.0 x4. De meegeleverde M.2-adapter (DIMM.2) levert nog eens twee extra M.2-sloten onder PCIe 4.0 x4.\nOnderop de printplaat zit een uitbundige verzameling aan aansluitingen, headers en extravagante mogelijkheden, bestaande uit: een RGB-header, ARGB-header, twee USB 2.0-headers, een V-LATCH switch, een RSVD-1 en RSVD-2 switch, een Slow Mode switch, een Safe Boot-knop, een ReTry-knop een BIOS-switch-knop, twee 4-pins-fanaansluitingen specifiek voor waterkoeling, maar ook gewoon inzetbaar voor een fan, een water in en uit-header, een waterflow-header en de algemene pinaansluitingen.\n\nDe rechterzijkant van het moederbord kent grotendeels een horizontale oriëntatie aan aansluitingen. Onder andere zijn hier de ATX-aansluiting in opgenomen, twee ARGB-aansluitingen, twee 4-pins-fanaansluitingen en diverse knoppen. Hier komen we wederom een FlexKey-knop tegen, net als op de ASUS ROG Maximus XIII Extreme. Deze knop kan je zelf een functie geven, zoals het booten van het BIOS. Ook is hier ruimte gemaakt in het schild voor de startknop (power). De horizontale oriëntatie, met name voor de ATX-connector, kan ik maar al te goed waarderen.\n\n\n\nOp deze zijkant bevinden er zich ook nog zes SATA-poorten en zeker niet onbelangrijk: extra interne USB-connectiviteit. Bestaande uit een USB 3.2 Gen 2×2-header (tot 20 Gbps), een USB 3.2 Gen 2-header (tot 10 Gbps) en twee USB 3.2 Gen 1-headers (tot 5 Gbps). Laten we de twee USB 2.0 headers, die we eerder zagen onderaan het moederbord ook niet vergeten! Kortom: X570 on steroids. Al dat moois van Z590 is nu ook op X570 te vinden.\n\n\nBovenaan het moederbord gaat alles gewoon verder. Zo is er nog een Q-postscherm te vinden, twee 4-pins-aansluitingen en de ATX-poweraansluitingen (2×8). Aan geheugen is het mogelijk om maximaal 128 GB aan DDR4-geheugen te plaatsen met een snelheid van 5000 MHz. Het DIMM.2-slot voor de M.2-insteekkaart zit direct naast de geheugensloten\n\n\n\nHet powerfasedesign is opgedeeld in een 18+2-modi met een MOSFET-rating van 90A per stuk. Toegepaste condensatoren zijn vaste polymeermodellen uit de FPCAP 10K-serie.\n\nDan hebben we nog een OLED-scherm van 2-inch en het I/O voor directe connectiviteit. Ook hier mag ik genieten. Het I/O bestaat uit de volgende aansluitingen: een CMOS-knop, een BIOS-knop waarmee je ook zonder CPU kan updaten, twee DisplayPort(s) met Thunderbolt 4 ondersteuning, acht USB 3.2 Gen 2-poorten, twee Thunderbolt 4 USB Type-C-poorten, een Marvell AQtion AQC113CS 10Gbps-ethernetpoort, een Intel I225-V 2.5Gbps-ethernetpoort, twee SMA-aansluitingen voor de meegeleverde antenne, een optische audio-ingang en vijf audiojacks.\n\n\n\nHet BIOS/UEFI heeft twee schillen als het om indeling gaat. De eerste schil is een eenvoudig overzicht met basale features zoals temperaturen, bootvolgorde, tijd en datum, kloksnelheden en geïnstalleerde ventilatoren. Bij ASUS krijgt het eenvoudige overzicht de naamgeving ‘EZ Mode’ - het zit hem in de naam. Bij EZ-mode zit nog een optie ‘EZ-Tuning Wizard’. Vanuit de EZ Mode kun je door naar de Q-Fan control-optie om aangesloten ventilatoren te beheren. Zichtbare opties als voluit, turbo en volledige snelheid zijn hier beschikbaar. Ook kun je daar kiezen om iedere header zijn werk te laten doen via PWM. Alle fan-headers op het moederbord zijn 4-pins en ondersteunen PWM. \n\n\n\nHet Extreme Tweaker-menu - het menu voor overklokken - is zoals je mag verwachten uitgebreid. Dit een gevalletje: scrollen tot je een keer onderaan de lijst aan mogelijkheden komt. Extra voltages, power management, timings, V/F offset en gewoon de basale zaken komen aan de orde. Dit is gewoon feest voor de diehard overklokker. Hier zien we dat de Crosshair VIII Extreme veel vergelijkbare features heeft van de Maximus XIII Apex; het overklok-walhalla-moederbord.\n\n\n\nAdvanced beschikt over de ‘fysieke’ onderdelen die we eerder zagen op het moederbord. Configuratie van de USB-poorten, het uitschakelen van de LAN-poorten of SATA-poorten beheren.\n\n\nHet monitormenu is verantwoordelijk voor het uitlezen van temperaturen en ventilatoren. Hier kun je kiezen of je wel of niet wil uitlezen. Daarnaast bevindt zich hier het boot-menu, waar we de Fast boot-modus kunnen inschakelen voor een lagere opstarttijd. Vaak in de praktijk wordt de UEFI-post dan overgeslagen om snelheid te winnen. Tevens kun je ook een boot-vertraging inschakelen; handig voor mensen die aan het overklokken zijn. Met een slow boot kun je gegevens/parameters rustiger inladen. Ook hier zien we een uitbreiding voor de Crosshair VIII Extreme: voltage and current monitor. Het monitoren via het UEFI/BIOS wordt hiermee nog makkelijker.\n\n\nDe voorlaatste pagina is de tool-pagina. Hier kun je actieve videokaarten bekijken en ook de PCI Express-snelheid/bandbreedte nagaan, het UEFI flashen, overklokprofielen aanmaken en verdere gegevens over het moederbord inzien. Wederom een mooie toevoeging: een ingebouwde MemTest86. Waardevol!\n\nEn als laatste de save en exit-pagina. Gewoon F10 drukken en een kruisje slaan voor een stabiele overklok; tot zover het UEFI van de ASUS ROG Crosshair VIII Extreme. Als toevoeging op het UEFI/BIOS hoofdstuk vind je hieronder nog wat RGB-foto’s van het moederbord.\n\n\nVoor de benchmarks zijn een paar belangrijke richtlijnen opgesteld. Alvorens we daarin duiken, is het belangrijk om de testomgeving te delen. Er is gebruikt gemaakt van een AMD Ryzen 9 5900X. Om de beesten te temmen, is gebruikgemaakt van een ASUS ROG Ryujin II 360. Als testplatform is een ASUS ROG Crosshair VIII Extreme gehanteerd, met daarop 16 GB aan 3200MHz-geheugen en een ASUS ROG STRIX GTX 1080. De volledige setup is hieronder zichtbaar. Bij de benchmarks zelf staan instellingen genoteerd.\n\nTeruggrijpend op de richtlijnen: eventuele verbeteringen vanuit ASUS zijn voor opvolgende benchmarks uitgeschakeld. Dat wil zeggen dat de 5900X zich heeft gedragen conform de richtlijn van AMD zelf. Dit is om onnodige variabelen te voorkomen en een eerlijke vergelijking te maken, onafhankelijk van moederbord en/of fabrikant. Om dat te valideren, is een meting van de processorfrequentie gedaan gedurende een Blender-test. Dit was succesvol, want de all-core turbofrequentie van beide processoren viel na een korte tijd altijd omlaag, om de vermogens-, ofwel TDP-richtlijnen van AMD te volgen.\nDe benchmarks zijn tot stand gekomen met de volgende instellingen:\n\nBIOS: 0211\nNvidia Driver: 471.96\nInstelling 1: AMD Ryzen 9 5900X - 3,7 - 4,8 GHz (stock)\nInstelling 2: AMD Ryzen 9 5900X - 4,6 GHz (all core)\n\nAls eindnoot: dit is een moederbordreview. Hier kijken we specifiek naar productiviteit en synthetische resultaten. Diepgaandere resultaten aangaande processor, temperatuur en gameresultaten zijn bestemd voor onze processor- en videokaartreviews. Met de komst van nieuwe generaties testen we moederborden doorgaans uitgebreider, naarmate een generatie al langere tijd op de markt is, pakken we doorgaans een set aan algemene synthetische benchmarks. Veelal is er dan wel duidelijk wat een specifieke processor doet op zijn platform.\n\nProductiviteit\nBlender - BMW Render - lager is beter\n\nBlender - Classroom Render - lager is beter\n\nCinebench R23\n\n\nNabespreking\nEenvoudig overklokken is iets waar de ASUS ROG Crosshair VIII Extreme garant voor staat. Zonder enige vorm van moeite laat de AMD Ryzen 9 5900X zich overklokken naar een all-core overklok van 4,6 GHz. Dit is overigens langer dan de turbo snelheid onder stockinstellingen van 4,8 GHz. Daarmee zien we dat de processor onder single-threaded benchmarks minder presteert. Kijkende naar de multi-threaded benchmarks; hier wint de 5900X snel grondgebied. Overigens is dit letterlijk een overklok van hooguit 30 seconden; de core (multiplier) snelheid aanpassen naar 46 en de Core Voltage gemiddeld rond de 1,3 - 1,33 V. Je bent vervolgens klaar om te genieten van een all-core overklok van 4,6 GHz.\nDe BIOS van ASUS is een fijne overklokker, in zijn klasse het meest duidelijke als je het mij vraagt. Termen worden niet weggestopt en het is eenvoudig om je voltages zonder al te veel “opties\" onder de tabjes te wijzigen. Dit maakt het overklokken op een machtig Extreme-moederbord als deze zo fijn. In de basis is de Crosshair VIII Extreme gemaakt voor dit soort situaties. Eerlijk is eerlijk: het kan veel verder - een 4,6 GHz is een schrijntje. \nDat de ASUS ROG Crosshair VIII Extreme gebaseerd is op de ASUS Maximus XIII Extreme mag duidelijk zijn. Op alle aspecten streeft en leeft de Crosshair VIII Extreme de Maximus XIII Extreme na. Niet actief, maar passief gekoeld met veel features en kenmerken afkomstig van het Z590-platform. Mooie toevoegingen zijn dan ook Thunderbolt 4, een interne USB 3.2 Gen 2×2-header en de WiFi 6E toevoeging. Nog los van alle smakelijke details die er nog meer te vinden zijn op dit moederbord.\nWaar Z590 later op de markt kwam dan X570, is de levenscyclus van Z590 beduidend korter met de nabije komst van Z690, ofwel Intel Alder Lake. AMD gaat al langer mee met het X570-platform, ook laat de komst van X670/AM5 met Zen 4-architectuur nog wat langer wachten dan Intel Alder Lake. Eigenlijk is Z590 enorm snel uit zijn jas gegroeid en moest deze nog maar even op de markt geduwd worden als zoethoudertje. Over de 11de generatie processorreeks van Intel zijn de meningen verdeeld, waar ik persoonlijk altijd wel enthousiast ben geweest over het Z590-platform en zijn features. Het is mooi dat de ASUS ROG Crosshair VIII Extreme deze features tot zich neemt, en dan ook nog volledig passief.\n\nDe ASUS ROG Crosshair VIII Extreme roept intieme gevoelens op. Een moederbord van dit kaliber is gewoon genieten, met in het achterhoofd dat het ook een premium prijs verlangt. Hierbij mijn afsluitende pleidooi… de conclusie!\nDe ASUS ROG Crosshair VIII Extreme (X570) voelt grotendeels aan als een Ctrl + C / Ctrl + V van de ASUS ROG Maximus XIII Extreme (Z590). Het moederbord leent in de basis veel hoogwaardige eigenschappen, wat ASUS één-op-één doorzet op deze Crosshair VIII Extreme. Is dit iets voor ASUS om zichzelf voor te schamen? Neen! De Maximus XIII Extreme kwam hier goed uit de beoordeling en hetzelfde valt te zeggen over de Crosshair VIII Extreme - de cirkel is gewoon rond.\nMet een prijs van € 878,50 zitten we gewoon hoog in het premium segment. Dat de Crosshair VIII Extreme door zijn prijs minder vaak over de toonbank gaat dan een moederbord van € 300 tot 400 mag duidelijk zijn. Heb je ergens een stapel geld liggen en zijn je vakantieplannen wegens een zekere Corona-pandemie niet doorgegaan, dan kan je wellicht je “inzet\" verhogen.\nDe featureset is inmiddels gedurende de review wel bekend. Alles is te herleiden in de voorgaande hoofdstukken tot in zekere details. Ik vind het een mooi gegeven dat USB 3.2 Gen 2×2-header nu ook vertegenwoordigd is op het X570-platform, evenals WiFi 6E en een nieuwere generatie aan Realtek audio. Bij de lancering van X570 waren deze features nog niet voor hand, dit kwam later pas bij de lancering van Z590. Met een zogenoemde “X570 Refresh\" die nu volledig passief werkt, zijn deze features een aangename toevoeging als je het mij vraagt.\nWaar ik het volledig met je over eens ben: het blijft een flinke bak met geld voor een moederbord. De Extreme-moederborden van ASUS zijn het visitekaartje om te laten zien wat er mogelijk is aan techniek. Glorieus wordt dit gepresenteerd op de ASUS ROG Crosshair VIII Extreme. Iets waar ik simpelweg als hardewaren-liefhebber van kan genieten. Ik ben dan ook maar een simpele man die op dat moment intens blij is met een moederbord; de wereld is niet zo complex.\n\n\nHet bericht Review: ASUS ROG Crosshair VIII Extreme verscheen eerst op TechGaming.", "date_published": "2021-09-10T08:53:39+02:00", "date_modified": "2023-02-03T15:28:21+01:00", "authors": [ { "name": "Pim", "url": "https://techgaming.nl/redacteur/pim-van-der-linde/", "avatar": "https://techgaming.nl/wp-content/uploads/avatar-privacy/cache/gravatar/c/4/c4caa3fb11c6fe66ed8aec2579ff81c0ae4f597ce13c7c60bcfcfbc5a8004a4c-512.jpg" } ], "author": { "name": "Pim", "url": "https://techgaming.nl/redacteur/pim-van-der-linde/", "avatar": "https://techgaming.nl/wp-content/uploads/avatar-privacy/cache/gravatar/c/4/c4caa3fb11c6fe66ed8aec2579ff81c0ae4f597ce13c7c60bcfcfbc5a8004a4c-512.jpg" }, "image": "https://techgaming.nl/wp-content/uploads/2021/09/ASUS-ROG-Crosshair-VIII-Extreme.jpg", "tags": [ "ASUS ROG Crosshair VIII Extreme", "ASUS ROG Crosshair VIII Extreme review", "Crosshair VIII Extreme", "Crosshair VIII Extreme review", "mobo review", "moederbord review", "Moederborden", "Tech reviews", "Tech-innovatie van hoogste niveau" ], "post_id": 18244, "categories": [ { "id": 49, "title": "Moederborden", "slug": "moederborden" }, { "id": 25, "title": "Tech reviews", "slug": "tech-reviews" }, { "id": 41, "title": "Tech-innovatie van hoogste niveau", "slug": "techgaming-award-3" } ] }, { "id": "https://techgaming.nl/?p=16986", "url": "https://techgaming.nl/review-msi-meg-z590-godlike/", "title": "Review: MSI MEG Z590 Godlike", "content_html": "\t\t
\r\n\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\tReviewoverzicht\r\n\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tZ590 on steroids.\r\n\t\t\t\t\t\t9\r\n\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t
\r\n\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\tScore\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t9\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t\tYay!\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tHigh-end Z590-moederbord.\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tM.2 XPANDER-Z GEN 4 S-uitbreidingskaart meegeleverd voor nog meer M.2-plezier.\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tAquantia AQC107 10Gbps-ethernetpoort + Intel I225-V 2.5Gbps-ethernetpoort.\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tTwee mini-DisplayPort-ingangen op het I/O.\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tRealtek ALC4082 Codec met een ESS ES9218PQ Combo DAC/HPA.\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tVeel accessoires (enorm uitgebreid).\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tDik powerfasedesign (20+1) zonder fase-verdubbelaar.\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tEen OLED-display met kleur.\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tVeel knoppen, aansluitingen (intern + I/O) en switches.\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t\tNay!\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tPremium moederbord vraagt een premium prijs.\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tGeen interne USB 3.2 Gen 2x2-header.\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t
\r\n\t\t
\n In het kort\n
\n De MSI MEG Z590 Godlike is het high-end antwoord voor de enthousiasteling. Een fijne combinatie van veel mogelijkheden en talloze features.
\n
\n
TechGaming Award
\t\t\t\t
\r\n\t\t\t
\r\n\t\t
\r\n\t\t
\n

Review: MSI MEG Z590 Godlike

\nLinks;\n\nNavigatie;\n\n

\"Inleiding\"

\n

Inmiddels heb ik flink wat Z590-moederborden in handen gehad. Van laag tot midden tot aan het hogere segment. Dat laatste segment staat in deze review op het programma met MSI’s Z590-vlaggenschip: de MEG Z590 Godlike.

\n

De MEG Z590 Godlike is prominent en luxueus. Alles wat high-end is in de huidige generatie is bijna wel te vinden op de lay-out van dit moederbord. Een opvallend uiterlijk dat premium doet ogen en aanvoelen. Tel daarbij op: geïntegreerde RGB-verlichting, een OLED-paneel voor systeeminformatie, PCIe 4.0, Thunderbolt 4 in de vorm van USB Type-C, Intel Wi-Fi 6E, een Realtek ALC4082-audiochip en een Aquantia AQC107 10Gbps-ethernetpoort.

\n

Dit is overigens weereen typisch momentje om aan de beademing te gaan. Er is namelijk nog veel meer, maar dat is voor de opvolgende hoofdstukken gereserveerd. Een premium bord verlangt daarnaast een premium prijs; op het moment van schrijven kost de MSI MEG Z590 Godlike circa € 944,-.

\n

\"Specificaties\"

\n

Hieronder treffen we de specificaties aan;

\n

\n

De MSI MEG Z590 Godlike is typisch een gevalletje “do you even flex bro!?\", maar dan wel in de goede zin. Tegenwoordig duwen fabrikanten wel iedere generatie een enthusiast-niveau moederbord op de markt, op hun beurt voorzien van de crème de la crème aan techniek. Eerder had ik de ASUS ROG Maximus XIII Extreme in handen, het high-end Z590 antwoord van ASUS/ROG. Ik zal dat moederbord dan ook als leidraad nemen in deze review ter vergelijk.

\n

Veel eigenschappen, zoals Wi-Fi 6E, PCIe 4.0, Thunderbolt 4, de Realtek ALC4082-audiochip en een 10Gbps-ethernetpoort. zijn ook te vinden bij de concurrentie op de printplaat. Toch onderscheid de MSI MEG Z590 Godlike zich met wat specifieke eigenschappen. Voorbeeld daarvan is de externe Tuning Controller in de vorm van een kastje. Je sluit deze controller aan op de daarvoor bestemde aansluiting op het moederbord. Met de controller kan je zaken zoals the multiplier en baseclock aanpassen. Tevens zit er een power- en resetknop op, een clear CMOS-knop, een OC-fail-save-knop en een OC-retry-knop.

\n

Het “Direct Power Fasedesign\" is geen fase-verdubbelaar, het is een directe 20+1 powerfasedesign wat enorm hoogwaardig is. Uitgerust met een forse VRM-heatsink in combinatie met een ventilator. Overigens heb ik dit nog niet eerder op een Z590-moederbord gezien, daarmee is de MEG Z590 Godlike de enige in zijn klasse.

\n

Verder heeft de MEG Z590 Godlike twee Thunderbolt 4 USB Type-C-poorten die oplopen tot een maximale doorvoersnelheid van 40 Gbps. Op het moederbord is er ruimte voor een totaal van vier M.2 SSD’s, waarvan één onder PCIe 4.0 en de overige drie onder PCIe 3.0. Met de meegeleverde “M.2 XPANDER-Z GEN 4 S\" uitbreidingskaart kan je dit verder uitbreiden met nog eens twee M.2 SSD’s wat het totaal op zes M.2 SSD’s brengt. Let wel op dat hier ook beperkingen zijn in PCIe-lanes afkomstig van de processor en chipset wanneer je dit in zijn volledigheid wil gebruiken. Voorbeeld hiervan kan het uitschakelen van SATA en USB-poorten zijn, maar ook het delen met de PCIe-sloten op het moederbord.

\n

\"Showcase\"

\n

De MSI MEG Z590 Godlike komt in een enorm verpakking voor een moederbord. Niet eerder zag ik een verpakking van dit formaat voor een moederbord. Naast het moederbord zijn er tig accessoires te vinden in de verpakking, die hieronder één voor één zichtbaar zijn. Om direct van start te gaan: een legioen aan pootjes als standoffs, op deze wijze kan je het moederbord stevig positioneren op een gelijkmatige ondergrond, zonder deze te moeten inbouwen in een behuizing. Het is altijd mogelijk om de doos/verpakking te gebruiken, iets wat ik van ouds ook in het verleden heb gedaan, echter is dit een mooie oplossing.

\n

\n

\n

De M.2 XPANDER-Z GEN 4 S-insteekkaart, de gebruikershandleiding, kabel labels, stickers en informatie over meegeleverde accessoires waaronder de M.2 XPANDER-Z GEN 4 S-insteekkaart en de externe Turning Controller, drie SATA-kabels met een zeer sexy sleeve (gestoffeerd), twee DP naar Mini-DP kabels en diverse RGB-extensiekabels, een CORSAIR RGB LED-kabel, een Rainbow RGB LED-kabel en thermistor-kabels.

\n

\n

\n

\n

\n

\n

Gevolgd door een Wi-Fi-antenne die ook dient voor het Bluetooth 5.2 signaal, de Turning Controller, een MSI USB-stick met de handleidingen digitaal, een schroevendraaier set en metalen draken badge en randen voor rondom het moederbord voor een schonere afwerking c.q. het optische wegwerken van kabels.

\n

\n

\n

\n

\n

\n

Door met de hoofdattractie: de MSI MEG Z590 Godlike. Ik ga van start met een eerste impressie van het moederbord. Niet geheel onverwachts, een kwijlmomentje, hoewel ik ook kritisch ben. Sommige kapjes hebben bij aanraking een hoog plasticgehalte. In diverse opzichten is dit niet geheel belangrijk, gezien het feit dat je het moederbord weg schroeft in je behuizing en minimaal aanraakt. Desondanks vind ik het noemenswaardig, vooral met de prijs in gedachten.

\n

Toch is er ook zeker aluminium aanwezig op dit moederbord; in een grotere meerderheid zelfs. De VRM-heatsink geniet hiervan, maar ook de PCH-heatsink mag er zijn. De M.2-sloten zijn ook voorzien van heatsinks (koellichamen), kortom: gewoon netjes. Het ontwerp siert op in RGB-verlichting wanneer ingeschakeld.

\n

\n

\n

\n

Onderaan op de linkerzijde van het moederbord zit het “Audio Boost 5 HD\" pakket, bestaande uit de Realtek ALC4082 samen met een ESS ES9218PQ combo DAC/HPA. Gouden Nichicon condensatoren zijn aangebracht om de algehele geluidskwaliteit te waarborgen en daarmee ruis tegen te gaan. De ESS ES9218PQ biedt een impedantie tot 600Ω.

\n

\n

Op de onderrand van het moederbord zit een verzameling aan diverse pin-headers en aansluitingen, ofwel de interne headers. Hier zitten o.a. de audio-aansluiting, front-pin aansluitingen voor het I/O van je behuizing, een drietal RGB-headers (4-pin), een ARGB-header (3-pin), een BIOS-switch voor de dubbele BIOS (A + B), twee USB 2.0 headers en diverse aansluitingen voor custom waterkoeling. Rondom de PCH-heatsink is ruimte gemaakt voor een power- en resetknop. Ik vind dat deze mooi onderdeel uitmaakt van het ontwerp. Normaliter zitten de knoppen veelal onafhankelijk op de printplaat; MSI heeft bewust gekozen om deze te integreren op een hoogwaardige manier.

\n

\n

\n

\n

Op de rechterzijrand zitten een zestal SATA-aansluitingen, twee USB 3.2 Gen 1-headers (5 Gbps), een USB 3.2 Gen 2-header (10 Gbps) en de 24-pin ATX-aansluiting. Jammer genoeg is er geen interne USB 3.2 Gen 2×2-header, die wel op de ASUS ROG Maximus XIII Extreme aanwezig is. Verder naar boven zitten er nog een drietal systeem fan-headers, meetpunten in de vorm van (DIP) en een ARGB-header (4-pin). Direct naast de aansluitingen bevindt zich het OLED-scherm, die in kleur toch wat meer overtuigend oogt dan die van de ASUS ROG Maximus XIII Extreme. Wel is de positionering wat minder gunstig.

\n

De geheugensloten kunnen maximaal 128GB aan DDR4-geheugen huisvesten. MSI maakt gebruik van de zogenoemde “DDR4 Boost\" voor hogere snelheden en betere timings. Dit is dan ook een feature weggelegd voor de overklokkers. Geheugen kan tot maximaal 5.600 MHz overgeklokt worden.

\n

\n

Waar de MSI MEG Z590 Godlike mij vooral doet overtuigen is het powerfasedesign. Dit is een 20+1 powerfasedesign, zonder verdubbelaars. Met een VRM/MOSFET rating van 90A, komt het totaal op 1.800A voor de Vcore - indrukwekkend! Dit is overigens vergelijkbaar aan de ASUS ROG Maximus XIII Extreme. Zonder fase-verdubbelaar mag dit pakket aan power er zijn, hier spreekt de MSI MEG Z590 Godlike mij nét wat meer aan dan de oplossing van ASUS/ROG. Voeding verkrijgt het moederbord overigens via twee poweraansluitingen (2x 8).

\n

\n

\n

\n

Het I/O bestaat uit de volgende knoppen en aansluitingen: een CMOS-knop, een BIOS Flash-knop, zes USB 3.2 Gen 1-poorten (5 Gbps), een Intel I225-V 2.5-Gbps-ethernetpoort en een Aquantia AQC107 10Gbps-ethernetpoort, twee USB 3.2 Gen 2-poorten (10 Gbps), twee Thunderbolt 4 USB Type-C-poorten (40 Gbps), twee Mini-DP-poorten met Thunderbolt 4 passthrough, twee SMA-aansluitingen voor de meegeleverde antenne, een optische audio-ingang en vijf audiojacks. De twee Mini-DP-poorten zijn overigens een erg mooie aanvulling van de MSI MEG Z590 Godlike, iets wat we bij de concurrentie niet zien.

\n

\n

De achterzijde van het moederbord is netjes bedekt met een schild. Leuk detail; Lucky de MSI-draak is op het PCB (de printplaat) meegenomen als detail.

\n

\n

\n

\n

\"BIOS\"

\n

MSI maakt gebruik van twee schillen in haar UEFI: een eenvoudig én geavanceerd overzicht. Bij het eerste keer benaderen van het UEFI vraagt deze naar de toegepaste CPU-koeler. Op basis van deze informatie stelt het moederbord zijn powerlimiet in. Voor consistente en eerlijke resultaten is de boxed-cooler optie de beste keuze. Parameters blijven op dat moment volgens de Intel-configuratie van de processor.

\n

Het BIOS/UEFI betreft hier MSI Click Bios 5. Deze gaat alweer wat langer mee, maar beschikt naar ons inzien over de juiste mogelijkheden. Eenvoudig in beheer, overzichtelijk en veelal de belangrijkste opties op de voorgrond. Belangrijke toevoeging op de Z590-reeks zijn de Gear 1 én 2-functies, te vinden in de geavanceerde schil van Click Bios 5. Hetzelfde geldt voor de Re-Size BAR-functie. Op basis van onze ervaring is de Gear 1/2-toevoeging makkelijker te vinden in het MSI BIOS/UEFI. Waar de Re-Size BAR-functie prominent beter zichtbaar is in het ASUS BIOS/UEFI.

\n

\n

\n

\n

In de geavanceerde modus vinden we zes rechthoekige vakken met menu-instellingen. De bovenzijde van het eenvoudige overzicht blijft zichtbaar, mocht je nog wat willen aanpassen. De moederbordinstellingen (links) bestaat uit systeeminstellingen, aangesloten apparatuur, de werking van diverse controllers et cetera.

\n

\n

\n

\n

Het overklokmenu geeft toegang tot zaken zoals de CPU-ratio, voltages, XMP (geheugen) en specifieke game- en tuning opties. Hier zijn de Gear 1 én 2 goed zichtbaar en weergeeft het UEFI direct de actieve Gear-instelling.

\n

\n

\n

\n

De USB M-FLASH optie maakt het flashen eenvoudig. Dit kan middels het BIOS/UEFI, maar is ook mogelijk direct op het I/O. Hier heeft de MSI MEG Z590 Godlike een BIOS-knop in samenhang met een BIOS-USB, aangeduid op het I/O zelf. Je kan zonder processor het moederbord een BIOS-upgrade geven - handig! Je krijgt toegang tot een waslijst aan profielen, die je naar eigen geur en kleur kan indelen… afhankelijk van de behaalde resultaten!

\n

\n

\n

De Re-Size BAR-functie zit bij MSI overigens onder de algemene moederbordinstellingen, gevolgd door geavanceerde instellingen, PCIe en PCIe-subsysteeminstellingen - even zoeken dus. Hieronder volgt nog het moederbord in actie met RGB-verlichting en het OLED-scherm.

\n

\n

\n

\n

\n

\"Testomgeving\"

\n

Voor de benchmarks zijn een paar belangrijke richtlijnen opgesteld. Alvorens we daarin duiken, is het belangrijk om de testomgeving te delen. Er is gebruikt gemaakt van een Intel Core i7-11700K. Om de beesten te temmen, is gebruikgemaakt van een Noctua NH-D15. Als testplatform is een ASUS ROG Maximus XIII Apex gehanteerd, met daarop 16 GB aan 3200MHz-geheugen en een ASUS ROG STRIX GTX 1080. De volledige setup is hieronder zichtbaar. Bij de benchmarks zelf staan instellingen genoteerd.

\n

\n

Teruggrijpend op de richtlijnen: eventuele verbeteringen vanuit MSI zijn voor opvolgende benchmarks uitgeschakeld. Dat wil zeggen dat de 11700K zich heeft gedragen conform de richtlijn van Intel zelf. Dit is om onnodige variabelen te voorkomen en een eerlijke vergelijking te maken, onafhankelijk van moederbord en/of fabrikant. Om dat te valideren, is een meting van de processorfrequentie gedaan gedurende een Blender-test. Dit was succesvol, want de all-core turbofrequentie van beide processoren viel na een korte tijd altijd omlaag, om de vermogens-, ofwel TDP-richtlijnen van Intel te volgen.

\nDe benchmarks zijn tot stand gekomen met de volgende instellingen:\n
    \n
  • BIOS: 7D03vA2
    • \n
  • Nvidia Driver: 471.41
    • \n
  • Instelling 1: Intel Core i7-11700K - 3,6 - 5 GHz (stock)
    • \n
\n

Als eindnoot: dit is een moederbordreview. Hier kijken we specifiek naar productiviteit en synthetische resultaten. Diepgaandere resultaten aangaande processor, temperatuur en gameresultaten zijn bestemd voor onze processor- en videokaartreviews.

\n

\"In

\n

Productiviteit

\n

Blender - BMW Render - lager is beter

\n

\n

Blender - Classroom Render - lager is beter

\n

\n

Cinebench R23

\n

\n

\n

Javascript Kraken - lager is beter

\n

\n

Nabespreking
\nProductiviteitsbenchmarks heb ik voor de opvolgende Z590-moederbord reviews wat ingeperkt. We weten ondertussen wel wat de elfde Intel Core-generatie ons brengt. De Intel Core i9 11900K-review staat sinds zijn lancering op 30 maart 2021 op onze website.

\n

De MSI MEG Z590 Godlike doet veel van hetzelfde als het om ruwe prestaties en synthetische getallen gaat als vergelijkbaar geprijsde moederborden. Ook moederborden die prijstechnisch veel minder mogen kosten, kunnen in de basis vergelijkbare prestaties neerzetten zonder overklok. Het is vooral de featureset die er toe doet.

\n

Mooie toevoeging voor het overklokken is de meegeleverde Tuning Controller, die maakt het overklokken extern relatief eenvoudig. Wel is voorkennis over overklokken een belangrijk detail, voordat je überhaupt op knopjes gaat drukken. Toch beschermt de MEG Z590 Godlike je prima met opties zoals de BIOS Flash-knop en de CMOS-resetknop. Er is zelfs een tweede BIOS, mocht de eerste corrupt raken. Je kunt niet enkel verder; je krijgt ook de gelegenheid om de corrupte BIOS te herstellen met een BIOS-file.

\n

In de basis is de MEG Z590 Godlike gewoon het crème de la crème van MSI. Een typisch gevalletje van: u vraagt features - wij draaien. Je koopt dit moederbord als je overtuigt ben van zijn uitgebreide pakket; een waslijst aan mogelijkheden, waarvan je niet altijd alles zal benutten.

\n

\"Conclusie\"

\n

Het premium moederbord van MSI van de Z590-generatie; de MEG Z590 Godlike. Weet het drakenkamp mijn innerlijke vuur aan te wakkeren met zijn features op deze printplaat? Je leest het in deze eindconclusie.

\n

Iets wat ik voorop mag stellen, is dat de MSI MEG Z590 Godlike enorm uitgebreid is. Wellicht klinkt dit een beetje cliché, want wat mag je anders verwachten van een moederbord dat op het moment van schrijven circa € 944,- kost? Vergelijk ik het moederbord met de recent geteste ASUS ROG Maximus XIII Extreme, dan komt het moederbord eigenlijk wel op alle fronten mee. Het is een vrijwel gelijkwaardige strijd, waar voor jezelf merkvoorkeur en wellicht design een belangrijke rol speelt. Toch zijn er verschillen tussen deze Extreme-moederborden van de Z590-reeks, waar het eigenlijk ook weer neerkomt op kleine details.

\n

Het 20+1 powerfasedesign is dik te noemen. Dit doet MSI zonder faseverdubbelaars, iets waar ik waarde aan hecht. Het aanwezige OLED-scherm met kleur is groter en maakt gebruik van kleur, waar die van de Maximus XIII Extreme enkel zwart/wit is. Wel vind ik de positionering van het OLED-scherm boven de PCIe 4.0 x16-slot gunstiger op de Maximus XIII Extreme, dan de positionering op de MEG Z590 Godlike direct naast de 24-pins-ATX-aansluiting. Je moet hier letterlijk je hoofd voor kantelen.

\n

Belangrijke details die dit moederbord dusdanig high-end maken, bestaan uit de Realtek ALC4082-audiochip samen met een ESS ES9218PQ combo DAC/HPA, een Aquantia AQC107 10Gbps-ethernetpoort, Wi-Fi 6E met Bluetooth 5.2, twee Thunderbolt 4 USB Type-C-aansluitingen en een dikke verzameling aan interne headers. Van die headers zijn er al acht 4-pins-fan headers te vinden op het moederbord en nog een twee 4-pin headers voor de CPU en AIO-pomp. Tel daar de M.2-sloten bij op, de M.2 XPANDER-Z GEN 4 S uitbreidingskaart en een externe Tuning Controller voor externe overklokken… Ja dan kom je al een heel eind.

\n

En dan nog raak ik niet uitgepraat over de mogelijkheden. De twee Mini-DP-poorten zijn een aangename toevoeging, deze bieden passthrough met Thunderbolt 4, iets wat we op geen enkel Extreme Z590-moederbord zien bij de andere fabrikanten. Wel heb ik een gemis aan de interne USB 3.2 Gen 2×2-header, dit beschouw ik dan als minpunt. Wel wil ik er bij vermelden dat de PCIe-lanes voor de CPU en chipset met overige opties al benut worden tot het maximum.

\n

De MSI MEG Z590 Godlike is een heerlijk extreem Z590-moederbord, dat mij verwent en kietelt tijdens gebruik. Het is keer op keer gewoon genieten als ik dit moederbord in actie zie. Het is een parel die kostbaar is, die enkel weggaat voor een premium prijs. Wil je dagelijks gekieteld worden en genieten van één van de mooiste Z590-moederborden, dan kan je met de MSI MEG Z590 Godlike eigenlijk niet de mist ingaan.

\n

\n\n

Het bericht Review: MSI MEG Z590 Godlike verscheen eerst op TechGaming.

\n", "content_text": "Reviewoverzicht\r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tZ590 on steroids.\r\n\t\t\t\t\t\t9\r\n\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\tScore\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t9\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\tYay!\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tHigh-end Z590-moederbord.\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tM.2 XPANDER-Z GEN 4 S-uitbreidingskaart meegeleverd voor nog meer M.2-plezier.\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tAquantia AQC107 10Gbps-ethernetpoort + Intel I225-V 2.5Gbps-ethernetpoort.\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tTwee mini-DisplayPort-ingangen op het I/O.\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tRealtek ALC4082 Codec met een ESS ES9218PQ Combo DAC/HPA.\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tVeel accessoires (enorm uitgebreid).\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tDik powerfasedesign (20+1) zonder fase-verdubbelaar.\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tEen OLED-display met kleur.\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tVeel knoppen, aansluitingen (intern + I/O) en switches.\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\tNay!\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tPremium moederbord vraagt een premium prijs.\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tGeen interne USB 3.2 Gen 2x2-header.\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t \n In het kort\n \n De MSI MEG Z590 Godlike is het high-end antwoord voor de enthousiasteling. Een fijne combinatie van veel mogelijkheden en talloze features. \n \n TechGaming Award \t\t\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\nReview: MSI MEG Z590 Godlike\nLinks;\n\nProductpagina\n\nNavigatie;\n\nSpecificaties\nShowcase\nBIOS/UEFI\nTestomgeving\nIn de praktijk\nConclusie\n\n\nInmiddels heb ik flink wat Z590-moederborden in handen gehad. Van laag tot midden tot aan het hogere segment. Dat laatste segment staat in deze review op het programma met MSI’s Z590-vlaggenschip: de MEG Z590 Godlike.\nDe MEG Z590 Godlike is prominent en luxueus. Alles wat high-end is in de huidige generatie is bijna wel te vinden op de lay-out van dit moederbord. Een opvallend uiterlijk dat premium doet ogen en aanvoelen. Tel daarbij op: geïntegreerde RGB-verlichting, een OLED-paneel voor systeeminformatie, PCIe 4.0, Thunderbolt 4 in de vorm van USB Type-C, Intel Wi-Fi 6E, een Realtek ALC4082-audiochip en een Aquantia AQC107 10Gbps-ethernetpoort.\nDit is overigens weereen typisch momentje om aan de beademing te gaan. Er is namelijk nog veel meer, maar dat is voor de opvolgende hoofdstukken gereserveerd. Een premium bord verlangt daarnaast een premium prijs; op het moment van schrijven kost de MSI MEG Z590 Godlike circa € 944,-.\n\nHieronder treffen we de specificaties aan;\n\nDe MSI MEG Z590 Godlike is typisch een gevalletje “do you even flex bro!?\", maar dan wel in de goede zin. Tegenwoordig duwen fabrikanten wel iedere generatie een enthusiast-niveau moederbord op de markt, op hun beurt voorzien van de crème de la crème aan techniek. Eerder had ik de ASUS ROG Maximus XIII Extreme in handen, het high-end Z590 antwoord van ASUS/ROG. Ik zal dat moederbord dan ook als leidraad nemen in deze review ter vergelijk.\nVeel eigenschappen, zoals Wi-Fi 6E, PCIe 4.0, Thunderbolt 4, de Realtek ALC4082-audiochip en een 10Gbps-ethernetpoort. zijn ook te vinden bij de concurrentie op de printplaat. Toch onderscheid de MSI MEG Z590 Godlike zich met wat specifieke eigenschappen. Voorbeeld daarvan is de externe Tuning Controller in de vorm van een kastje. Je sluit deze controller aan op de daarvoor bestemde aansluiting op het moederbord. Met de controller kan je zaken zoals the multiplier en baseclock aanpassen. Tevens zit er een power- en resetknop op, een clear CMOS-knop, een OC-fail-save-knop en een OC-retry-knop.\nHet “Direct Power Fasedesign\" is geen fase-verdubbelaar, het is een directe 20+1 powerfasedesign wat enorm hoogwaardig is. Uitgerust met een forse VRM-heatsink in combinatie met een ventilator. Overigens heb ik dit nog niet eerder op een Z590-moederbord gezien, daarmee is de MEG Z590 Godlike de enige in zijn klasse. \nVerder heeft de MEG Z590 Godlike twee Thunderbolt 4 USB Type-C-poorten die oplopen tot een maximale doorvoersnelheid van 40 Gbps. Op het moederbord is er ruimte voor een totaal van vier M.2 SSD’s, waarvan één onder PCIe 4.0 en de overige drie onder PCIe 3.0. Met de meegeleverde “M.2 XPANDER-Z GEN 4 S\" uitbreidingskaart kan je dit verder uitbreiden met nog eens twee M.2 SSD’s wat het totaal op zes M.2 SSD’s brengt. Let wel op dat hier ook beperkingen zijn in PCIe-lanes afkomstig van de processor en chipset wanneer je dit in zijn volledigheid wil gebruiken. Voorbeeld hiervan kan het uitschakelen van SATA en USB-poorten zijn, maar ook het delen met de PCIe-sloten op het moederbord.\n\nDe MSI MEG Z590 Godlike komt in een enorm verpakking voor een moederbord. Niet eerder zag ik een verpakking van dit formaat voor een moederbord. Naast het moederbord zijn er tig accessoires te vinden in de verpakking, die hieronder één voor één zichtbaar zijn. Om direct van start te gaan: een legioen aan pootjes als standoffs, op deze wijze kan je het moederbord stevig positioneren op een gelijkmatige ondergrond, zonder deze te moeten inbouwen in een behuizing. Het is altijd mogelijk om de doos/verpakking te gebruiken, iets wat ik van ouds ook in het verleden heb gedaan, echter is dit een mooie oplossing.\n\n\nDe M.2 XPANDER-Z GEN 4 S-insteekkaart, de gebruikershandleiding, kabel labels, stickers en informatie over meegeleverde accessoires waaronder de M.2 XPANDER-Z GEN 4 S-insteekkaart en de externe Turning Controller, drie SATA-kabels met een zeer sexy sleeve (gestoffeerd), twee DP naar Mini-DP kabels en diverse RGB-extensiekabels, een CORSAIR RGB LED-kabel, een Rainbow RGB LED-kabel en thermistor-kabels.\n\n\n\n\n\nGevolgd door een Wi-Fi-antenne die ook dient voor het Bluetooth 5.2 signaal, de Turning Controller, een MSI USB-stick met de handleidingen digitaal, een schroevendraaier set en metalen draken badge en randen voor rondom het moederbord voor een schonere afwerking c.q. het optische wegwerken van kabels.\n\n\n\n\n\nDoor met de hoofdattractie: de MSI MEG Z590 Godlike. Ik ga van start met een eerste impressie van het moederbord. Niet geheel onverwachts, een kwijlmomentje, hoewel ik ook kritisch ben. Sommige kapjes hebben bij aanraking een hoog plasticgehalte. In diverse opzichten is dit niet geheel belangrijk, gezien het feit dat je het moederbord weg schroeft in je behuizing en minimaal aanraakt. Desondanks vind ik het noemenswaardig, vooral met de prijs in gedachten.\nToch is er ook zeker aluminium aanwezig op dit moederbord; in een grotere meerderheid zelfs. De VRM-heatsink geniet hiervan, maar ook de PCH-heatsink mag er zijn. De M.2-sloten zijn ook voorzien van heatsinks (koellichamen), kortom: gewoon netjes. Het ontwerp siert op in RGB-verlichting wanneer ingeschakeld.\n\n\n\nOnderaan op de linkerzijde van het moederbord zit het “Audio Boost 5 HD\" pakket, bestaande uit de Realtek ALC4082 samen met een ESS ES9218PQ combo DAC/HPA. Gouden Nichicon condensatoren zijn aangebracht om de algehele geluidskwaliteit te waarborgen en daarmee ruis tegen te gaan. De ESS ES9218PQ biedt een impedantie tot 600Ω.\n\nOp de onderrand van het moederbord zit een verzameling aan diverse pin-headers en aansluitingen, ofwel de interne headers. Hier zitten o.a. de audio-aansluiting, front-pin aansluitingen voor het I/O van je behuizing, een drietal RGB-headers (4-pin), een ARGB-header (3-pin), een BIOS-switch voor de dubbele BIOS (A + B), twee USB 2.0 headers en diverse aansluitingen voor custom waterkoeling. Rondom de PCH-heatsink is ruimte gemaakt voor een power- en resetknop. Ik vind dat deze mooi onderdeel uitmaakt van het ontwerp. Normaliter zitten de knoppen veelal onafhankelijk op de printplaat; MSI heeft bewust gekozen om deze te integreren op een hoogwaardige manier.\n\n\n\nOp de rechterzijrand zitten een zestal SATA-aansluitingen, twee USB 3.2 Gen 1-headers (5 Gbps), een USB 3.2 Gen 2-header (10 Gbps) en de 24-pin ATX-aansluiting. Jammer genoeg is er geen interne USB 3.2 Gen 2×2-header, die wel op de ASUS ROG Maximus XIII Extreme aanwezig is. Verder naar boven zitten er nog een drietal systeem fan-headers, meetpunten in de vorm van (DIP) en een ARGB-header (4-pin). Direct naast de aansluitingen bevindt zich het OLED-scherm, die in kleur toch wat meer overtuigend oogt dan die van de ASUS ROG Maximus XIII Extreme. Wel is de positionering wat minder gunstig.\nDe geheugensloten kunnen maximaal 128GB aan DDR4-geheugen huisvesten. MSI maakt gebruik van de zogenoemde “DDR4 Boost\" voor hogere snelheden en betere timings. Dit is dan ook een feature weggelegd voor de overklokkers. Geheugen kan tot maximaal 5.600 MHz overgeklokt worden.\n\nWaar de MSI MEG Z590 Godlike mij vooral doet overtuigen is het powerfasedesign. Dit is een 20+1 powerfasedesign, zonder verdubbelaars. Met een VRM/MOSFET rating van 90A, komt het totaal op 1.800A voor de Vcore - indrukwekkend! Dit is overigens vergelijkbaar aan de ASUS ROG Maximus XIII Extreme. Zonder fase-verdubbelaar mag dit pakket aan power er zijn, hier spreekt de MSI MEG Z590 Godlike mij nét wat meer aan dan de oplossing van ASUS/ROG. Voeding verkrijgt het moederbord overigens via twee poweraansluitingen (2x 8).\n\n\n\nHet I/O bestaat uit de volgende knoppen en aansluitingen: een CMOS-knop, een BIOS Flash-knop, zes USB 3.2 Gen 1-poorten (5 Gbps), een Intel I225-V 2.5-Gbps-ethernetpoort en een Aquantia AQC107 10Gbps-ethernetpoort, twee USB 3.2 Gen 2-poorten (10 Gbps), twee Thunderbolt 4 USB Type-C-poorten (40 Gbps), twee Mini-DP-poorten met Thunderbolt 4 passthrough, twee SMA-aansluitingen voor de meegeleverde antenne, een optische audio-ingang en vijf audiojacks. De twee Mini-DP-poorten zijn overigens een erg mooie aanvulling van de MSI MEG Z590 Godlike, iets wat we bij de concurrentie niet zien.\n\nDe achterzijde van het moederbord is netjes bedekt met een schild. Leuk detail; Lucky de MSI-draak is op het PCB (de printplaat) meegenomen als detail.\n\n\n\n\nMSI maakt gebruik van twee schillen in haar UEFI: een eenvoudig én geavanceerd overzicht. Bij het eerste keer benaderen van het UEFI vraagt deze naar de toegepaste CPU-koeler. Op basis van deze informatie stelt het moederbord zijn powerlimiet in. Voor consistente en eerlijke resultaten is de boxed-cooler optie de beste keuze. Parameters blijven op dat moment volgens de Intel-configuratie van de processor.\nHet BIOS/UEFI betreft hier MSI Click Bios 5. Deze gaat alweer wat langer mee, maar beschikt naar ons inzien over de juiste mogelijkheden. Eenvoudig in beheer, overzichtelijk en veelal de belangrijkste opties op de voorgrond. Belangrijke toevoeging op de Z590-reeks zijn de Gear 1 én 2-functies, te vinden in de geavanceerde schil van Click Bios 5. Hetzelfde geldt voor de Re-Size BAR-functie. Op basis van onze ervaring is de Gear 1/2-toevoeging makkelijker te vinden in het MSI BIOS/UEFI. Waar de Re-Size BAR-functie prominent beter zichtbaar is in het ASUS BIOS/UEFI.\n\n\n\nIn de geavanceerde modus vinden we zes rechthoekige vakken met menu-instellingen. De bovenzijde van het eenvoudige overzicht blijft zichtbaar, mocht je nog wat willen aanpassen. De moederbordinstellingen (links) bestaat uit systeeminstellingen, aangesloten apparatuur, de werking van diverse controllers et cetera.\n\n\n\nHet overklokmenu geeft toegang tot zaken zoals de CPU-ratio, voltages, XMP (geheugen) en specifieke game- en tuning opties. Hier zijn de Gear 1 én 2 goed zichtbaar en weergeeft het UEFI direct de actieve Gear-instelling.\n\n\n\nDe USB M-FLASH optie maakt het flashen eenvoudig. Dit kan middels het BIOS/UEFI, maar is ook mogelijk direct op het I/O. Hier heeft de MSI MEG Z590 Godlike een BIOS-knop in samenhang met een BIOS-USB, aangeduid op het I/O zelf. Je kan zonder processor het moederbord een BIOS-upgrade geven - handig! Je krijgt toegang tot een waslijst aan profielen, die je naar eigen geur en kleur kan indelen… afhankelijk van de behaalde resultaten!\n\n\nDe Re-Size BAR-functie zit bij MSI overigens onder de algemene moederbordinstellingen, gevolgd door geavanceerde instellingen, PCIe en PCIe-subsysteeminstellingen - even zoeken dus. Hieronder volgt nog het moederbord in actie met RGB-verlichting en het OLED-scherm.\n\n\n\n\n\nVoor de benchmarks zijn een paar belangrijke richtlijnen opgesteld. Alvorens we daarin duiken, is het belangrijk om de testomgeving te delen. Er is gebruikt gemaakt van een Intel Core i7-11700K. Om de beesten te temmen, is gebruikgemaakt van een Noctua NH-D15. Als testplatform is een ASUS ROG Maximus XIII Apex gehanteerd, met daarop 16 GB aan 3200MHz-geheugen en een ASUS ROG STRIX GTX 1080. De volledige setup is hieronder zichtbaar. Bij de benchmarks zelf staan instellingen genoteerd.\n\nTeruggrijpend op de richtlijnen: eventuele verbeteringen vanuit MSI zijn voor opvolgende benchmarks uitgeschakeld. Dat wil zeggen dat de 11700K zich heeft gedragen conform de richtlijn van Intel zelf. Dit is om onnodige variabelen te voorkomen en een eerlijke vergelijking te maken, onafhankelijk van moederbord en/of fabrikant. Om dat te valideren, is een meting van de processorfrequentie gedaan gedurende een Blender-test. Dit was succesvol, want de all-core turbofrequentie van beide processoren viel na een korte tijd altijd omlaag, om de vermogens-, ofwel TDP-richtlijnen van Intel te volgen.\nDe benchmarks zijn tot stand gekomen met de volgende instellingen:\n\nBIOS: 7D03vA2\nNvidia Driver: 471.41\nInstelling 1: Intel Core i7-11700K - 3,6 - 5 GHz (stock)\n\nAls eindnoot: dit is een moederbordreview. Hier kijken we specifiek naar productiviteit en synthetische resultaten. Diepgaandere resultaten aangaande processor, temperatuur en gameresultaten zijn bestemd voor onze processor- en videokaartreviews.\n\nProductiviteit\nBlender - BMW Render - lager is beter\n\nBlender - Classroom Render - lager is beter\n\nCinebench R23\n\n\nJavascript Kraken - lager is beter\n\nNabespreking\nProductiviteitsbenchmarks heb ik voor de opvolgende Z590-moederbord reviews wat ingeperkt. We weten ondertussen wel wat de elfde Intel Core-generatie ons brengt. De Intel Core i9 11900K-review staat sinds zijn lancering op 30 maart 2021 op onze website.\nDe MSI MEG Z590 Godlike doet veel van hetzelfde als het om ruwe prestaties en synthetische getallen gaat als vergelijkbaar geprijsde moederborden. Ook moederborden die prijstechnisch veel minder mogen kosten, kunnen in de basis vergelijkbare prestaties neerzetten zonder overklok. Het is vooral de featureset die er toe doet.\nMooie toevoeging voor het overklokken is de meegeleverde Tuning Controller, die maakt het overklokken extern relatief eenvoudig. Wel is voorkennis over overklokken een belangrijk detail, voordat je überhaupt op knopjes gaat drukken. Toch beschermt de MEG Z590 Godlike je prima met opties zoals de BIOS Flash-knop en de CMOS-resetknop. Er is zelfs een tweede BIOS, mocht de eerste corrupt raken. Je kunt niet enkel verder; je krijgt ook de gelegenheid om de corrupte BIOS te herstellen met een BIOS-file.\nIn de basis is de MEG Z590 Godlike gewoon het crème de la crème van MSI. Een typisch gevalletje van: u vraagt features - wij draaien. Je koopt dit moederbord als je overtuigt ben van zijn uitgebreide pakket; een waslijst aan mogelijkheden, waarvan je niet altijd alles zal benutten.\n\nHet premium moederbord van MSI van de Z590-generatie; de MEG Z590 Godlike. Weet het drakenkamp mijn innerlijke vuur aan te wakkeren met zijn features op deze printplaat? Je leest het in deze eindconclusie.\nIets wat ik voorop mag stellen, is dat de MSI MEG Z590 Godlike enorm uitgebreid is. Wellicht klinkt dit een beetje cliché, want wat mag je anders verwachten van een moederbord dat op het moment van schrijven circa € 944,- kost? Vergelijk ik het moederbord met de recent geteste ASUS ROG Maximus XIII Extreme, dan komt het moederbord eigenlijk wel op alle fronten mee. Het is een vrijwel gelijkwaardige strijd, waar voor jezelf merkvoorkeur en wellicht design een belangrijke rol speelt. Toch zijn er verschillen tussen deze Extreme-moederborden van de Z590-reeks, waar het eigenlijk ook weer neerkomt op kleine details.\nHet 20+1 powerfasedesign is dik te noemen. Dit doet MSI zonder faseverdubbelaars, iets waar ik waarde aan hecht. Het aanwezige OLED-scherm met kleur is groter en maakt gebruik van kleur, waar die van de Maximus XIII Extreme enkel zwart/wit is. Wel vind ik de positionering van het OLED-scherm boven de PCIe 4.0 x16-slot gunstiger op de Maximus XIII Extreme, dan de positionering op de MEG Z590 Godlike direct naast de 24-pins-ATX-aansluiting. Je moet hier letterlijk je hoofd voor kantelen.\nBelangrijke details die dit moederbord dusdanig high-end maken, bestaan uit de Realtek ALC4082-audiochip samen met een ESS ES9218PQ combo DAC/HPA, een Aquantia AQC107 10Gbps-ethernetpoort, Wi-Fi 6E met Bluetooth 5.2, twee Thunderbolt 4 USB Type-C-aansluitingen en een dikke verzameling aan interne headers. Van die headers zijn er al acht 4-pins-fan headers te vinden op het moederbord en nog een twee 4-pin headers voor de CPU en AIO-pomp. Tel daar de M.2-sloten bij op, de M.2 XPANDER-Z GEN 4 S uitbreidingskaart en een externe Tuning Controller voor externe overklokken… Ja dan kom je al een heel eind.\nEn dan nog raak ik niet uitgepraat over de mogelijkheden. De twee Mini-DP-poorten zijn een aangename toevoeging, deze bieden passthrough met Thunderbolt 4, iets wat we op geen enkel Extreme Z590-moederbord zien bij de andere fabrikanten. Wel heb ik een gemis aan de interne USB 3.2 Gen 2×2-header, dit beschouw ik dan als minpunt. Wel wil ik er bij vermelden dat de PCIe-lanes voor de CPU en chipset met overige opties al benut worden tot het maximum.\nDe MSI MEG Z590 Godlike is een heerlijk extreem Z590-moederbord, dat mij verwent en kietelt tijdens gebruik. Het is keer op keer gewoon genieten als ik dit moederbord in actie zie. Het is een parel die kostbaar is, die enkel weggaat voor een premium prijs. Wil je dagelijks gekieteld worden en genieten van één van de mooiste Z590-moederborden, dan kan je met de MSI MEG Z590 Godlike eigenlijk niet de mist ingaan.\n\n\nHet bericht Review: MSI MEG Z590 Godlike verscheen eerst op TechGaming.", "date_published": "2021-08-05T07:00:05+02:00", "date_modified": "2023-01-29T15:05:25+01:00", "authors": [ { "name": "Pim", "url": "https://techgaming.nl/redacteur/pim-van-der-linde/", "avatar": "https://techgaming.nl/wp-content/uploads/avatar-privacy/cache/gravatar/c/4/c4caa3fb11c6fe66ed8aec2579ff81c0ae4f597ce13c7c60bcfcfbc5a8004a4c-512.jpg" } ], "author": { "name": "Pim", "url": "https://techgaming.nl/redacteur/pim-van-der-linde/", "avatar": "https://techgaming.nl/wp-content/uploads/avatar-privacy/cache/gravatar/c/4/c4caa3fb11c6fe66ed8aec2579ff81c0ae4f597ce13c7c60bcfcfbc5a8004a4c-512.jpg" }, "image": "https://techgaming.nl/wp-content/uploads/2021/08/MSI-MEG-Z590-Godlike.jpeg", "tags": [ "mobo review", "moederbord review", "MSI MEG Z590 Godlike", "MSI MEG Z590 Godlike review", "Z590 Godlike review", "Moederborden", "Tech reviews", "Tech-innovatie van hoogste niveau" ], "post_id": 16986, "categories": [ { "id": 49, "title": "Moederborden", "slug": "moederborden" }, { "id": 25, "title": "Tech reviews", "slug": "tech-reviews" }, { "id": 41, "title": "Tech-innovatie van hoogste niveau", "slug": "techgaming-award-3" } ] }, { "id": "https://techgaming.nl/?p=15977", "url": "https://techgaming.nl/msi-mpg-z590-gaming-edge-wifi/", "title": "Review: MSI MPG Z590 Gaming Edge WiFi", "content_html": "\t\t
\r\n\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\tReviewoverzicht\r\n\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t7.5\r\n\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t
\r\n\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\tScore\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t7.5\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t\tYay!\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tMoederbord dat zich richt op prestaties en connectiviteitsmogelijkheden.\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tRealtek ALC4080-chip/codec.\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tNette BIOS/UEFI.\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tNette RGB-verlichting.\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tAcht 4-pins-fan headers.\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tEen USB 3.2 Gen 2x2 USB Type-C-poort op het I/O.\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tOndersteuning voor Wi-Fi 6E.\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t\tNay!\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tGeen Q-postscherm.\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tGeen power- en reset knop.\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tGeen CMOS-resetknop. \r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t
\r\n\t\t\t\t\t\t\t
\r\n\t\t
\r\n\t\t
\n In het kort\n
\n De MSI MPG Z590 Gaming Edge WiFi kiest voor een middenweg tussen prestaties en connectiviteitsmogelijkheden. Wat ons betreft een mooie basis die voorziet in de meest gangbare eisen van het Z590-platform.
\n
\n \t\t\t\t
\r\n\t\t\t
\r\n\t\t
\r\n\t\t
\n

Review: MSI MPG Z590 Gaming Edge WiFi

\nLinks;\n\nNavigatie;\n\n

\"Inleiding\"

\n

De MPG Z590 Gaming Edge WiFi is een Z590-moederbord van MSI in het middensegment. Onderscheid maakt de fabrikant met haar MAG-serie toebehorend tot het lagere segment, de MPG-serie in het middensegment en de MEG-serie in het hogere segment. Hiermee mogen de verschillen per serie direct duidelijk zijn.

\n

Het moederbord is uitgerust met een 14+1+1 powerfasedesign, een 2,5Gbps-ethernetpoort, WiFi 6E samen met Bluetooth 5.2, PCIe 4.0 in combinatie met een Intel Rocket Lake-S-processor, een Realtek ALC4080 chip/codec, RGB-verlichting onder de naam Mystic Light en een drietal M.2-sloten ieder voorzien van eigen Frozr-koellichamen (heatsinks). Meer specificaties deel ik graag met je in het opvolgende hoofdstuk. Op het moment van schrijven kost de MSI MPG Z590 Gaming Edge WiFi circa € 334,44.

\n

\"Specificaties\"

\n

Hieronder treffen we de specificaties aan;

\n

\n

In de basis biedt een Z590-moederbord ondersteuning voor Intel Rocket Lake-S-processoren (11e generatie) en Intel Comet Lake-processors (10de generatie). Hier sluit de MSI MPG Z590 Gaming Edge WiFi naadloos op aan. Met Rocket Lake-S maak je gebruik van PCIe 4.0, iets wat het Z590-platform (chipset) doet onderscheiden van het Z490-platform (chipset). Nu is dit ondertussen geen verassing meer, maar voor de kersverse lezer die zich net aan het verdiepen is in deze materie zeker wel relevant.

\n

Het moederbord kan 128GB aan DDR4-werkgeheugen huisvesten tot maximaal 5333 MHz, wat een indrukwekkende snelheid is. Uiteraard is dit wel in de meest extreme situatie. De aanwezige Realtek ALC4080 chip/codec is bij tijds. Sommige fabrikanten verkiezen in het middensegment nog wel eens de Realtek ALC1220, hoewel er niks mis is met deze chip, is deze inmiddels wat ouder. De ALC4080 is een prima keuze die zeker niet zal teleurstellen in audiokwaliteit.

\n

Verder is er ondersteuning voor Wi-Fi 6E middels de Intel AX210-chip. Mits je router het ondersteunt kan je hiermee gebruik maken van de 6GHz-frequentieband, wat nu nog een redelijke unicum is. Niet geheel onbelangrijk voor een Z590-moederbord in dit segment: er zit een USB 3.2 Gen 2×2 (20Gbps) USB Type-C poort op het I/O. Jammer genoeg ontbreekt er ondersteuning voor Thunderbolt 4, iets wat toch veelal weg gelegd is voor het hogere segment, ofwel bij MSI: de MEG-series aan moederborden.

\n

\"Showcase\"

\n

De MSI MPG Z590 Gaming Edge WiFi arriveert in een typische moederbord verpakking. Klepje open, moederbord zichtbaar met daaronder de accessoires. Gesproken over de accessoires, deze bestaan uit een collectie aan boekjes inclusief handleiding, een USB-stick met drivers, een MSI-kwastje voor periodieke schoonmaak dat extra FPS levert, een MSI schroevendraaiersetje (kruis + plat), RGB/Daisy-chain kabels, vier SATA-kabels en twee antennes voor draadloze connectiviteit.

\n

\n

\n

\n

\n

\n

Door met de MSI MPG Z590 Gaming Edge WiFi. Eerste indruk is een vrij onopvallend moederbord op afstand, mede door de kleurcombinatie. De draak op het I/O-schild ter hoogte van de VRM-heatsinks springt letterlijk van het moederbord af. Ook valt de Edge-codenaam op de PCH-heatsink met bijhorende tekens (moderne blokken) op.

\n

De samenstelling is niet mijn favoriet, als ik kijk naar Z590-moederborden die de revue zijn gepasseerd. Wel beaam ik het ontwerp om zijn eenvoudig, doch strakke uiterlijk. Het is een moederbord dat zich maar al te goed laten mengen met andere componenten, een soort van stabiele factor om de hardware te verzamelen, prima zo.

\n

\n

\n

\n

\n

Onderaan het moederbord zit het Audio Boost 5-pakket van MSI, bestaande uit de Realtek ALC4080, gouden audio condensatoren en een toegewijde headsetversterker (DAC) oplopend tot een impedantie van 600Ω. Hier bevindt zich ook het gros aan headers, knoppen en switches, bestaande uit een interne audioaansluiting voor het front I/O, een JRGB (4-pin header), een JRAINBOW (3-pin header), een extra PCIe 6-pin connector specifiek voor extra stroom/stabiliteit voor het overklokken van de videokaart, twee interne USB 2.0 headers, een USB 3.1 Gen 1 header, twee systeem (4-pin headers en de front panel pin-header. Nog net voor de zes SATA-poorten zit nog eens twee systeem (4-pin) headers, deze zitten kort op de eerder genoemde twee systeem (4-pin) headers wat erg praktisch is.

\n

\n

\n

\n

Direct boven de zes SATA-poorten zit de interne USB 3.2 Gen 2 header gevolgd door de 24-pin ATX-connector. Het moederbord maakt gebruikt van de zogenoemde EZ Debug LED, wat een viertal ledjes zijn voor BOOT, VGA, RAM en CPU-meldingen. Hieraan is af te lezen of alles verloopt volgens plan (of niet). Op de bovenhoek bevindt zich nog een systeem (4-pin) header. Direct boven de geheugenmodules zit nogmaals een 3 en 4-pin header voor RGB-verlichting, opgevolgd door de AIO- en CPU-fan header. Voor het bovenste PCIe x16 slot zit nog eens een systeem (4-pin) header, hiermee komt het totaal op zes systeem (4-pin) headers en nog eens twee (4-pin) headers voor de CPU-fan en AIO-pomp. Welgeteld zijn dat acht 4-pin headers totaal; indrukwekkend! Voeding verkrijgt het moederbord middels de twee 8-pin CPU-connectoren.

\n

\n

\n

\n

Het 14+1+1 VRM-pakket, ofwel het powerfasedesign ontwerp van de MSI MPG Z590 Gaming Edge WiFi maakt gebruikt van 75A MOSFETS. Waarvan veertien voor de Vcore en de overige voor de SoC. Het koellichaam heeft een thermische geleidbaarheid van 7W/mk.

\n

\n

\n

Het I/O bestaat uit de volgende aansluitingen: een flash-knop voor het BIOS, twee USB 2.0-poorten, een HDMI- en DisplayPort, twee USB3.2 Gen 1 poorten, drie USB 3.2 Gen 2 Type-A poorten, een USB 3.2 Gen 2×2 Type-C poort, een 2,5Gbps-ethernetpoort, twee antenne/SMA-aansluitingen, een optische audio ingang en vijf audio Jacks.

\n

\n

\"BIOS\"

\n

MSI maakt gebruik van twee schillen in haar UEFI: een eenvoudig én geavanceerd overzicht. Bij het eerste keer benaderen van het UEFI vraagt deze naar de toegepaste CPU-koeler. Op basis van deze informatie stelt het moederbord zijn powerlimiet in. Voor consistente en eerlijke resultaten is de boxed-cooler optie de beste keuze. Parameters blijven op dat moment volgens de Intel-configuratie van de processor.

\n

Het BIOS/UEFI betreft hier MSI Click Bios 5. Deze gaat alweer wat langer mee, maar beschikt naar ons inzien over de juiste mogelijkheden. Eenvoudig in beheer, overzichtelijk en veelal de belangrijkste opties op de voorgrond. Belangrijke toevoeging op de Z590-reeks zijn de Gear 1 én 2-functies, te vinden in de geavanceerde schil van Click Bios 5. Hetzelfde geldt voor de Re-Size BAR-functie. Op basis van onze ervaring is de Gear 1/2-toevoeging makkelijker te vinden in het MSI BIOS/UEFI. Waar de Re-Size BAR-functie prominent beter zichtbaar is in het ASUS BIOS/UEFI.

\n

\n

\n

\n

In de geavanceerde modus vinden we zes rechthoekige vakken met menu-instellingen. De bovenzijde van het eenvoudige overzicht blijft zichtbaar, mocht je nog wat willen aanpassen. De moederbordinstellingen (links) bestaat uit systeeminstellingen, aangesloten apparatuur, de werking van diverse controllers et cetera.

\n

\n

\n

Het overklokmenu geeft toegang tot zaken zoals de CPU-ratio, voltages, XMP (geheugen) en specifieke game- en tuning opties. Hier zijn de Gear 1 én 2 goed zichtbaar en weergeeft het UEFI direct de actieve Gear-instelling.

\n

\n

\n

De USB M-FLASH optie maakt het flashen eenvoudig. Dit kan middels het BIOS/UEFI, maar is ook mogelijk direct op het I/O. Hier heeft de MSI MPG Z590 Gaming Edge WiFi een BIOS-knop in samenhang met een BIOS-USB, aangeduid op het I/O zelf. Je kan zonder processor het moederbord een BIOS-upgrade geven - handig! Je krijgt toegang tot een waslijst aan profielen, die je naar eigen geur en kleur kan indelen… afhankelijk van de behaalde resultaten!

\n

\n

\n

De Re-Size BAR-functie zit bij MSI overigens onder de algemene moederbordinstellingen, gevolgd door geavanceerde instellingen, PCIe en PCIe-subsysteeminstellingen - even zoeken dus.

\n

\n

\"Testomgeving\"

\n

Voor de benchmarks zijn een paar belangrijke richtlijnen opgesteld. Alvorens we daarin duiken, is het belangrijk om de testomgeving te delen. Er is gebruikt gemaakt van een Intel Core i7-11700K. Om de beesten te temmen, is gebruikgemaakt van een Noctua NH-D15. Als testplatform is een MSI MPG Z590 Gaming Edge WiFi gehanteerd, met daarop 16 GB aan 3200MHz-geheugen en een ASUS ROG STRIX GTX 1080. De volledige setup is hieronder zichtbaar. Bij de benchmarks zelf staan instellingen genoteerd.

\n

\n

Teruggrijpend op de richtlijnen: eventuele verbeteringen vanuit MSI zijn voor opvolgende benchmarks uitgeschakeld. Dat wil zeggen dat de 11700K zich heeft gedragen conform de richtlijn van Intel zelf. Dit is om onnodige variabelen te voorkomen en een eerlijke vergelijking te maken, onafhankelijk van moederbord en/of fabrikant. Om dat te valideren, is een meting van de processorfrequentie gedaan gedurende een Blender-test. Dit was succesvol, want de all-core turbofrequentie van beide processoren viel na een korte tijd altijd omlaag, om de vermogens-, ofwel TDP-richtlijnen van Intel te volgen.

\nDe benchmarks zijn tot stand gekomen met de volgende instellingen:\n
    \n
  • BIOS: E7D07IMS.115
    • \n
  • Nvidia Driver: 471.11
    • \n
  • Instelling 1: Intel Core i7-11700K - 3,6 - 5 GHz (stock)
    • \n
\n

Als eindnoot: dit is een moederbordreview. Hier kijken we specifiek naar productiviteit en synthetische resultaten. Diepgaandere resultaten aangaande processor, temperatuur en gameresultaten zijn bestemd voor onze processor- en videokaartreviews.

\n

\"In

\n

Productiviteit

\n

Blender - BMW Render - lager is beter

\n

\n

Blender - Classroom Render - lager is beter

\n

\n

Cinebench R23

\n

\n

\n

Javascript Kraken - lager is beter

\n

\n

Nabespreking
\nDirect uit de verpakking levert de MSI MPG Z590 Gaming Edge WiFi prima prestaties. Kijkende naar het lijstje aan geteste Z590-moederborden, gaat de MSI MPG Z590 Gaming Edge WiFi in de “top-tier\" mee, maar goed: het is lood om oud ijzer. Het zijn synthetische verschillen die relatief weinig doen, desalniettemin oogt het leuk op papier.

\n

Wat de MSI MPG Z590 Gaming Edge WiFi siert is de BIOS/EUFI combinatie met het 14+1+1 powerfasedesign. In deze prijsklasse oogt het gewoon goed. Waar zit hem dan het plezier van het schrijven over moederborden? Die zitten hem niet zozeer in de benchmarks wat mij betreft. Dit is puur bij de lancering van een nieuw platform tezamen met een nieuwe processor (architectuur) écht leuk, iets wat we dan ook deden tijdens de lancering van Rocket Lake op 30 maart 2021. Hier gaan we dieper in op synthetisch en gecombineerde CPU/GPU-testen. Inmiddels weten we wel wat Rocket Lake-S (en Intel Comet Lake) ons brengen, dus blijven hertesten is wat mij betreft onzinnig.

\n

De MSI MPG Z590 Gaming Edge WiFi levert vooral plezier op de praktische lay-out met een redelijk onopvallend uiterlijk dat sierlijk oogt. De acht 4-pin fan headers en de vier RGB/ARGB-headers maken het een feestje om fans en RGB-producten aan te sluiten. Kortom: de MSI MPG Z590 Gaming Edge WiFi voorziet hier ruim in.

\n

\"Conclusie\"

\n

De MSI MPG Z590 Gaming Edge WiFi is een onopvallend moederbord dat zich goed mengt met een diverse line-up aan hardware. Toch springt de draak op het I/O-schild er heerlijk uit als blikvanger; weet het moederbord te doen overtuigen? Je leest het in deze eindconclusie.

\n

Overtuigen op prestatiegericht niveau doet de MSI MPG Z590 Gaming Edge WiFi zeker. Het moederbord heeft deftig powerfasedesign in zijn prijsklasse, iets wat de overklokker moet doen aanspreken. Ook qua aansluitmogelijkheden weet het moederbord te verassen. Welgeteld zitten er acht 4-pin fan headers op het moederbord, met de CPU en AIO-pomp headers meegerekend. Dan nog is het een pracht hoeveelheid. Dit maakt het manoeuvreren met kabels rondom het moederbord een fijne ervaring. Tevens zitten er boven- en onderaan RGB- en ARGB-headers, wederom fijn voor het aansluiten en behoud van kabelmanagement.

\n

Qua connectiviteitopties voorziet de MSI MPG Z590 Gaming Edge WiFi prima. Het is niet het meeste uitgebreide moederbord op het I/O als het om USB-aansluitingen gaat, wel zijn de belangrijkste zaken aanwezig. Het gemis van Thunderbolt 4 vind ik net door de beugel kunnen, kijkende naar het veld aan Z590-moederborden. Hier heeft Gigabyte voor nét wat minder een uitstapje met zijn Z590 Vision D-moederbord, echter ontbreken hier weer talloze aansluitmogelijkheden en connectiviteitopties dat Thunderbolt 4 voor mij te verwaarlozen valt. De MEG Z590I Unify, een Mini-ITX moederbord van MSI heeft wel een Thunderbolt 4 aansluiting, toch is dit als Mini-ITX moederbord wat meer niche. Het zit hem overigens dan ook direct in de naam: MEG (het hoog segment van MSI).

\n

Groot gemis op het moederbord is een Q-postscherm en het ontbreken van een power- en reset knop. In deze prijsklasse vind ik dat toch een gemis, vooral kijkende naar de ervaring dat dit moederbord voor prestaties gaat, ofwel: het overklok publiek die ook wat connectiviteit opties verlangt. Het is een goede middenweg. Daar ontbreekt overigens voor mij ook een CMOS-reset knop op het I/O, een flash-knop is hier wel vertegenwoordigd.

\n

Afsluitend is de MSI MPG Z590 Gaming Edge WiFi een net moederbord met veel connectiviteit mogelijkheden voor het geld. Het is geen power-house zoals de MEG-series, maar goed; daar komt een stukje segmentering om de hoek kijken. De MPG-series aan moederborden zitten er net wat onder voor minder geld. Voor het geld koop je een degelijk moederbord dat een middenweg kiest tussen connectiviteit en prestaties. Met dit moederbord zie ik mijzelf zonder enige twijfel een 24/7 overklok draaien voor de lange termijn, dat mag dan ook gewoon een Intel Core i9 11900K zijn.

\n\n

Het bericht Review: MSI MPG Z590 Gaming Edge WiFi verscheen eerst op TechGaming.

\n", "content_text": "Reviewoverzicht\r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t7.5\r\n\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\tScore\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t7.5\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\tYay!\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tMoederbord dat zich richt op prestaties en connectiviteitsmogelijkheden.\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tRealtek ALC4080-chip/codec.\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tNette BIOS/UEFI.\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tNette RGB-verlichting.\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tAcht 4-pins-fan headers.\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tEen USB 3.2 Gen 2x2 USB Type-C-poort op het I/O.\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tOndersteuning voor Wi-Fi 6E.\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\tNay!\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tGeen Q-postscherm.\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tGeen power- en reset knop.\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tGeen CMOS-resetknop. \r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t \n In het kort\n \n De MSI MPG Z590 Gaming Edge WiFi kiest voor een middenweg tussen prestaties en connectiviteitsmogelijkheden. Wat ons betreft een mooie basis die voorziet in de meest gangbare eisen van het Z590-platform. \n \n \t\t\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\nReview: MSI MPG Z590 Gaming Edge WiFi\nLinks;\n\nProductpagina\n\nNavigatie;\n\nSpecificaties\nShowcase\nBIOS/UEFI\nTestomgeving\nIn de praktijk\nConclusie\n\n\nDe MPG Z590 Gaming Edge WiFi is een Z590-moederbord van MSI in het middensegment. Onderscheid maakt de fabrikant met haar MAG-serie toebehorend tot het lagere segment, de MPG-serie in het middensegment en de MEG-serie in het hogere segment. Hiermee mogen de verschillen per serie direct duidelijk zijn.\nHet moederbord is uitgerust met een 14+1+1 powerfasedesign, een 2,5Gbps-ethernetpoort, WiFi 6E samen met Bluetooth 5.2, PCIe 4.0 in combinatie met een Intel Rocket Lake-S-processor, een Realtek ALC4080 chip/codec, RGB-verlichting onder de naam Mystic Light en een drietal M.2-sloten ieder voorzien van eigen Frozr-koellichamen (heatsinks). Meer specificaties deel ik graag met je in het opvolgende hoofdstuk. Op het moment van schrijven kost de MSI MPG Z590 Gaming Edge WiFi circa € 334,44.\n\nHieronder treffen we de specificaties aan;\n\nIn de basis biedt een Z590-moederbord ondersteuning voor Intel Rocket Lake-S-processoren (11e generatie) en Intel Comet Lake-processors (10de generatie). Hier sluit de MSI MPG Z590 Gaming Edge WiFi naadloos op aan. Met Rocket Lake-S maak je gebruik van PCIe 4.0, iets wat het Z590-platform (chipset) doet onderscheiden van het Z490-platform (chipset). Nu is dit ondertussen geen verassing meer, maar voor de kersverse lezer die zich net aan het verdiepen is in deze materie zeker wel relevant. \nHet moederbord kan 128GB aan DDR4-werkgeheugen huisvesten tot maximaal 5333 MHz, wat een indrukwekkende snelheid is. Uiteraard is dit wel in de meest extreme situatie. De aanwezige Realtek ALC4080 chip/codec is bij tijds. Sommige fabrikanten verkiezen in het middensegment nog wel eens de Realtek ALC1220, hoewel er niks mis is met deze chip, is deze inmiddels wat ouder. De ALC4080 is een prima keuze die zeker niet zal teleurstellen in audiokwaliteit.\nVerder is er ondersteuning voor Wi-Fi 6E middels de Intel AX210-chip. Mits je router het ondersteunt kan je hiermee gebruik maken van de 6GHz-frequentieband, wat nu nog een redelijke unicum is. Niet geheel onbelangrijk voor een Z590-moederbord in dit segment: er zit een USB 3.2 Gen 2×2 (20Gbps) USB Type-C poort op het I/O. Jammer genoeg ontbreekt er ondersteuning voor Thunderbolt 4, iets wat toch veelal weg gelegd is voor het hogere segment, ofwel bij MSI: de MEG-series aan moederborden.\n\nDe MSI MPG Z590 Gaming Edge WiFi arriveert in een typische moederbord verpakking. Klepje open, moederbord zichtbaar met daaronder de accessoires. Gesproken over de accessoires, deze bestaan uit een collectie aan boekjes inclusief handleiding, een USB-stick met drivers, een MSI-kwastje voor periodieke schoonmaak dat extra FPS levert, een MSI schroevendraaiersetje (kruis + plat), RGB/Daisy-chain kabels, vier SATA-kabels en twee antennes voor draadloze connectiviteit.\n\n\n\n\n\nDoor met de MSI MPG Z590 Gaming Edge WiFi. Eerste indruk is een vrij onopvallend moederbord op afstand, mede door de kleurcombinatie. De draak op het I/O-schild ter hoogte van de VRM-heatsinks springt letterlijk van het moederbord af. Ook valt de Edge-codenaam op de PCH-heatsink met bijhorende tekens (moderne blokken) op.\nDe samenstelling is niet mijn favoriet, als ik kijk naar Z590-moederborden die de revue zijn gepasseerd. Wel beaam ik het ontwerp om zijn eenvoudig, doch strakke uiterlijk. Het is een moederbord dat zich maar al te goed laten mengen met andere componenten, een soort van stabiele factor om de hardware te verzamelen, prima zo.\n\n\n\n\nOnderaan het moederbord zit het Audio Boost 5-pakket van MSI, bestaande uit de Realtek ALC4080, gouden audio condensatoren en een toegewijde headsetversterker (DAC) oplopend tot een impedantie van 600Ω. Hier bevindt zich ook het gros aan headers, knoppen en switches, bestaande uit een interne audioaansluiting voor het front I/O, een JRGB (4-pin header), een JRAINBOW (3-pin header), een extra PCIe 6-pin connector specifiek voor extra stroom/stabiliteit voor het overklokken van de videokaart, twee interne USB 2.0 headers, een USB 3.1 Gen 1 header, twee systeem (4-pin headers en de front panel pin-header. Nog net voor de zes SATA-poorten zit nog eens twee systeem (4-pin) headers, deze zitten kort op de eerder genoemde twee systeem (4-pin) headers wat erg praktisch is.\n\n\n\nDirect boven de zes SATA-poorten zit de interne USB 3.2 Gen 2 header gevolgd door de 24-pin ATX-connector. Het moederbord maakt gebruikt van de zogenoemde EZ Debug LED, wat een viertal ledjes zijn voor BOOT, VGA, RAM en CPU-meldingen. Hieraan is af te lezen of alles verloopt volgens plan (of niet). Op de bovenhoek bevindt zich nog een systeem (4-pin) header. Direct boven de geheugenmodules zit nogmaals een 3 en 4-pin header voor RGB-verlichting, opgevolgd door de AIO- en CPU-fan header. Voor het bovenste PCIe x16 slot zit nog eens een systeem (4-pin) header, hiermee komt het totaal op zes systeem (4-pin) headers en nog eens twee (4-pin) headers voor de CPU-fan en AIO-pomp. Welgeteld zijn dat acht 4-pin headers totaal; indrukwekkend! Voeding verkrijgt het moederbord middels de twee 8-pin CPU-connectoren.\n\n\n\nHet 14+1+1 VRM-pakket, ofwel het powerfasedesign ontwerp van de MSI MPG Z590 Gaming Edge WiFi maakt gebruikt van 75A MOSFETS. Waarvan veertien voor de Vcore en de overige voor de SoC. Het koellichaam heeft een thermische geleidbaarheid van 7W/mk.\n\n\nHet I/O bestaat uit de volgende aansluitingen: een flash-knop voor het BIOS, twee USB 2.0-poorten, een HDMI- en DisplayPort, twee USB3.2 Gen 1 poorten, drie USB 3.2 Gen 2 Type-A poorten, een USB 3.2 Gen 2×2 Type-C poort, een 2,5Gbps-ethernetpoort, twee antenne/SMA-aansluitingen, een optische audio ingang en vijf audio Jacks.\n\n\nMSI maakt gebruik van twee schillen in haar UEFI: een eenvoudig én geavanceerd overzicht. Bij het eerste keer benaderen van het UEFI vraagt deze naar de toegepaste CPU-koeler. Op basis van deze informatie stelt het moederbord zijn powerlimiet in. Voor consistente en eerlijke resultaten is de boxed-cooler optie de beste keuze. Parameters blijven op dat moment volgens de Intel-configuratie van de processor.\nHet BIOS/UEFI betreft hier MSI Click Bios 5. Deze gaat alweer wat langer mee, maar beschikt naar ons inzien over de juiste mogelijkheden. Eenvoudig in beheer, overzichtelijk en veelal de belangrijkste opties op de voorgrond. Belangrijke toevoeging op de Z590-reeks zijn de Gear 1 én 2-functies, te vinden in de geavanceerde schil van Click Bios 5. Hetzelfde geldt voor de Re-Size BAR-functie. Op basis van onze ervaring is de Gear 1/2-toevoeging makkelijker te vinden in het MSI BIOS/UEFI. Waar de Re-Size BAR-functie prominent beter zichtbaar is in het ASUS BIOS/UEFI.\n\n\n\nIn de geavanceerde modus vinden we zes rechthoekige vakken met menu-instellingen. De bovenzijde van het eenvoudige overzicht blijft zichtbaar, mocht je nog wat willen aanpassen. De moederbordinstellingen (links) bestaat uit systeeminstellingen, aangesloten apparatuur, de werking van diverse controllers et cetera.\n\n\nHet overklokmenu geeft toegang tot zaken zoals de CPU-ratio, voltages, XMP (geheugen) en specifieke game- en tuning opties. Hier zijn de Gear 1 én 2 goed zichtbaar en weergeeft het UEFI direct de actieve Gear-instelling.\n\n\nDe USB M-FLASH optie maakt het flashen eenvoudig. Dit kan middels het BIOS/UEFI, maar is ook mogelijk direct op het I/O. Hier heeft de MSI MPG Z590 Gaming Edge WiFi een BIOS-knop in samenhang met een BIOS-USB, aangeduid op het I/O zelf. Je kan zonder processor het moederbord een BIOS-upgrade geven - handig! Je krijgt toegang tot een waslijst aan profielen, die je naar eigen geur en kleur kan indelen… afhankelijk van de behaalde resultaten!\n\n\nDe Re-Size BAR-functie zit bij MSI overigens onder de algemene moederbordinstellingen, gevolgd door geavanceerde instellingen, PCIe en PCIe-subsysteeminstellingen - even zoeken dus.\n\n\nVoor de benchmarks zijn een paar belangrijke richtlijnen opgesteld. Alvorens we daarin duiken, is het belangrijk om de testomgeving te delen. Er is gebruikt gemaakt van een Intel Core i7-11700K. Om de beesten te temmen, is gebruikgemaakt van een Noctua NH-D15. Als testplatform is een MSI MPG Z590 Gaming Edge WiFi gehanteerd, met daarop 16 GB aan 3200MHz-geheugen en een ASUS ROG STRIX GTX 1080. De volledige setup is hieronder zichtbaar. Bij de benchmarks zelf staan instellingen genoteerd.\n\nTeruggrijpend op de richtlijnen: eventuele verbeteringen vanuit MSI zijn voor opvolgende benchmarks uitgeschakeld. Dat wil zeggen dat de 11700K zich heeft gedragen conform de richtlijn van Intel zelf. Dit is om onnodige variabelen te voorkomen en een eerlijke vergelijking te maken, onafhankelijk van moederbord en/of fabrikant. Om dat te valideren, is een meting van de processorfrequentie gedaan gedurende een Blender-test. Dit was succesvol, want de all-core turbofrequentie van beide processoren viel na een korte tijd altijd omlaag, om de vermogens-, ofwel TDP-richtlijnen van Intel te volgen.\nDe benchmarks zijn tot stand gekomen met de volgende instellingen:\n\nBIOS: E7D07IMS.115\nNvidia Driver: 471.11\nInstelling 1: Intel Core i7-11700K - 3,6 - 5 GHz (stock)\n\nAls eindnoot: dit is een moederbordreview. Hier kijken we specifiek naar productiviteit en synthetische resultaten. Diepgaandere resultaten aangaande processor, temperatuur en gameresultaten zijn bestemd voor onze processor- en videokaartreviews.\n\nProductiviteit\nBlender - BMW Render - lager is beter\n\nBlender - Classroom Render - lager is beter\n\nCinebench R23\n\n\nJavascript Kraken - lager is beter\n\nNabespreking\nDirect uit de verpakking levert de MSI MPG Z590 Gaming Edge WiFi prima prestaties. Kijkende naar het lijstje aan geteste Z590-moederborden, gaat de MSI MPG Z590 Gaming Edge WiFi in de “top-tier\" mee, maar goed: het is lood om oud ijzer. Het zijn synthetische verschillen die relatief weinig doen, desalniettemin oogt het leuk op papier.\nWat de MSI MPG Z590 Gaming Edge WiFi siert is de BIOS/EUFI combinatie met het 14+1+1 powerfasedesign. In deze prijsklasse oogt het gewoon goed. Waar zit hem dan het plezier van het schrijven over moederborden? Die zitten hem niet zozeer in de benchmarks wat mij betreft. Dit is puur bij de lancering van een nieuw platform tezamen met een nieuwe processor (architectuur) écht leuk, iets wat we dan ook deden tijdens de lancering van Rocket Lake op 30 maart 2021. Hier gaan we dieper in op synthetisch en gecombineerde CPU/GPU-testen. Inmiddels weten we wel wat Rocket Lake-S (en Intel Comet Lake) ons brengen, dus blijven hertesten is wat mij betreft onzinnig.\nDe MSI MPG Z590 Gaming Edge WiFi levert vooral plezier op de praktische lay-out met een redelijk onopvallend uiterlijk dat sierlijk oogt. De acht 4-pin fan headers en de vier RGB/ARGB-headers maken het een feestje om fans en RGB-producten aan te sluiten. Kortom: de MSI MPG Z590 Gaming Edge WiFi voorziet hier ruim in.\n\nDe MSI MPG Z590 Gaming Edge WiFi is een onopvallend moederbord dat zich goed mengt met een diverse line-up aan hardware. Toch springt de draak op het I/O-schild er heerlijk uit als blikvanger; weet het moederbord te doen overtuigen? Je leest het in deze eindconclusie.\nOvertuigen op prestatiegericht niveau doet de MSI MPG Z590 Gaming Edge WiFi zeker. Het moederbord heeft deftig powerfasedesign in zijn prijsklasse, iets wat de overklokker moet doen aanspreken. Ook qua aansluitmogelijkheden weet het moederbord te verassen. Welgeteld zitten er acht 4-pin fan headers op het moederbord, met de CPU en AIO-pomp headers meegerekend. Dan nog is het een pracht hoeveelheid. Dit maakt het manoeuvreren met kabels rondom het moederbord een fijne ervaring. Tevens zitten er boven- en onderaan RGB- en ARGB-headers, wederom fijn voor het aansluiten en behoud van kabelmanagement.\nQua connectiviteitopties voorziet de MSI MPG Z590 Gaming Edge WiFi prima. Het is niet het meeste uitgebreide moederbord op het I/O als het om USB-aansluitingen gaat, wel zijn de belangrijkste zaken aanwezig. Het gemis van Thunderbolt 4 vind ik net door de beugel kunnen, kijkende naar het veld aan Z590-moederborden. Hier heeft Gigabyte voor nét wat minder een uitstapje met zijn Z590 Vision D-moederbord, echter ontbreken hier weer talloze aansluitmogelijkheden en connectiviteitopties dat Thunderbolt 4 voor mij te verwaarlozen valt. De MEG Z590I Unify, een Mini-ITX moederbord van MSI heeft wel een Thunderbolt 4 aansluiting, toch is dit als Mini-ITX moederbord wat meer niche. Het zit hem overigens dan ook direct in de naam: MEG (het hoog segment van MSI).\nGroot gemis op het moederbord is een Q-postscherm en het ontbreken van een power- en reset knop. In deze prijsklasse vind ik dat toch een gemis, vooral kijkende naar de ervaring dat dit moederbord voor prestaties gaat, ofwel: het overklok publiek die ook wat connectiviteit opties verlangt. Het is een goede middenweg. Daar ontbreekt overigens voor mij ook een CMOS-reset knop op het I/O, een flash-knop is hier wel vertegenwoordigd.\nAfsluitend is de MSI MPG Z590 Gaming Edge WiFi een net moederbord met veel connectiviteit mogelijkheden voor het geld. Het is geen power-house zoals de MEG-series, maar goed; daar komt een stukje segmentering om de hoek kijken. De MPG-series aan moederborden zitten er net wat onder voor minder geld. Voor het geld koop je een degelijk moederbord dat een middenweg kiest tussen connectiviteit en prestaties. Met dit moederbord zie ik mijzelf zonder enige twijfel een 24/7 overklok draaien voor de lange termijn, dat mag dan ook gewoon een Intel Core i9 11900K zijn.\n\nHet bericht Review: MSI MPG Z590 Gaming Edge WiFi verscheen eerst op TechGaming.", "date_published": "2021-06-30T08:00:04+02:00", "date_modified": "2021-08-02T22:07:07+02:00", "authors": [ { "name": "Pim", "url": "https://techgaming.nl/redacteur/pim-van-der-linde/", "avatar": "https://techgaming.nl/wp-content/uploads/avatar-privacy/cache/gravatar/c/4/c4caa3fb11c6fe66ed8aec2579ff81c0ae4f597ce13c7c60bcfcfbc5a8004a4c-512.jpg" } ], "author": { "name": "Pim", "url": "https://techgaming.nl/redacteur/pim-van-der-linde/", "avatar": "https://techgaming.nl/wp-content/uploads/avatar-privacy/cache/gravatar/c/4/c4caa3fb11c6fe66ed8aec2579ff81c0ae4f597ce13c7c60bcfcfbc5a8004a4c-512.jpg" }, "image": "https://techgaming.nl/wp-content/uploads/2021/06/MSI-MPG-Z590-Gaming-Edge-WiFi-review.jpeg", "tags": [ "mobo review", "moederbord", "moederbord review", "MSI", "MSI MPG Z590 Gaming Edge WiFi", "MSI MPG Z590 Gaming Edge WiFi review", "Moederborden", "Tech reviews" ], "post_id": 15977, "categories": [ { "id": 49, "title": "Moederborden", "slug": "moederborden" }, { "id": 25, "title": "Tech reviews", "slug": "tech-reviews" } ] } ] }