Review: Intel Core i9 11900K

Links;

• Productpagina
• Review: ASUS ROG Maximus XIII Hero (Z590)
• Review: MSI MEG Z590 ACE (Z590)

Navigatie;

• Specificaties
• Showcase
• Testomgeving
• Resultaten - benchmarks, games & 3DMark
• Nabespreking - overklok, temperaturen & stroomverbruik
• Conclusie

Intel Rocket Lake-S is gearriveerd, met als vlaggenschip wederom een Core i9-uiting. In dit geval mag dat de Intel Core i9 11900K betreffen, maar met een gereduceerd aantal cores en threads ten opzichte van de voorganger. Waar de topper van Comet Lake 10 cores/20 threads bood, doet de Core i9 11900K ‘slechts’ 8 cores/16 threads bieden. Een noodzakelijk kwaad, zo blijkt, om het laatste uit Intel’s befaamde “14nm"-proces te persen.

Op papier lijkt de Core i9 11900K vrijwel overeenkomstig met de Core i9 10900K. Dat doet allicht de vraag opwekken: welke reden van bestaan heeft Rocket Lake? Daar is gelukkig een simpel antwoord op: PCI Express 4.0. De voorgaande 400-moederborden (H470 en Z490) en nieuwe 500-moederborden bieden - in combinatie met Rocket Lake-S-processoren - eindelijk ondersteuning voor de nieuwe PCIe-standaard. Kortom, PCIe 4.0-hardware valt nu optimaal te benutten op diverse Intel-platformen.

Of dat feit alleen voldoende is, staat in deze review mede centraal. Naast een feature-upgrade moet de Core i9 11900K ook voldoende presteren om een aanschaf én de hogere verkoopprijs te rechtvaardigen. Zo ligt de Core i9 11900K voor ongeveer 100,- euro meer in webshops dan de Core i9 10900K, terwijl laatstgenoemde op multi-threaded gebied een voordeel biedt. Weet Intel een laatste slaatje uit het 14nm-procedé te slaan? Laten we dat eens uitgebreid beantwoorden.

De Core i9 11900K is ten tijde van deze review vanaf € 599,- te verkrijgen in webshops. Op basis van dat prijspunt is mede een oordeel geveld.

Hieronder treffen we de specificaties aan;

Specifications	Core i9 11900K	Core i9 10900K
Codename	Rocket Lake	Comet Lake
Microarchitecture	Cypress Cove (backport of Sunny Cove)	Skylake
Process	14 nm FinFET	14 nm FinFET
Socket	LGA 1200	LGA 1200
Cores	8	10
Threads	16	20
Processor Base Frequency	3,50 GHz	3,70 GHz
Max Turbo Frequency	5,30 GHz	5,30 GHz
Intel Thermal Velocity Boost Frequency	5,30 GHz	5,30 GHz
Intel Thermal Velocity Boost Temperature	70 °C	70 °C
TJUNCTION	100 °C	100 °C
Intel Smart Cache	16 MB	20 MB
Bus Speed	8 GT/s	8 GT/s
Intel Turbo Boost Max Technology 3.0 Frequency	5,20 GHz	5,20 GHz
Intel Turbo Boost Technology 2.0 Frequency	5,10 GHz	5,10 GHz
TDP	125 W	125 W
Configurable TDP-down Frequency	3,00 GHz	3,30 GHz
Configurable TDP-down	95 W	95 W
Max Memory Size	128 GB	128 GB
Memory Types	DDR4-3200	DDR4-2933
Max # of Memory Channels	2	2
Max Memory Bandwidth	50 GB/s	45,8 GB/s
ECC Memory Supported	No	No
Processor Graphics	Intel UHD Graphics 750	Intel UHD Graphics 630
PCI Express Revision	4.0	3.0
PCI Express Configurations	Up to 1×16+1×4, 2×8+1×4, 1×8+3×4	Up to 1×16, 2×8, 1×8+2×4
Max # of PCI Express Lanes	20	16

Intel 400 of 500?

Intel biedt eindelijk PCIe 4.0 op haar LGA 1200-platform(en) met de komst van Rocket Lake-S. Dat betekent hogere snelheden en meer connectiviteit, toch? Nou, ja en nee. De implementatie bij Rocket Lake-S zit enkel in de processor en het betreft 20 lanes, ofwel 16x voor één PCIe-slot en 4x voor een M.2-SSD. De snelheid voor USB-connectiviteit en dergelijke betreft nog steeds 8 GT/s (gigatransfers per second), ofwel de snelheid van PCI Express 3.0. Dat betreft overigens de situatie op de nieuwe 500-serie-moederborden. Als je zou besluiten om een 400-serie-moederbord te paren met een Rocket Lake-S-processor, dan heb je ‘slechts’ 16 lanes tot je beschikking.

Wat betekent die technische praat nou precies? Nou, niet alle 400-borden bieden ondersteuning voor PCIe 4.0-snelheden in tegelijkertijd een PCIe-slot én een M.2-slot. Dit is afhankelijk van de fabrikanten en hun desbetreffende moederborden. Oh, en het is sowieso beperkt tot H470 en Z490-moederborden, waarnaast je voor die borden óók een BIOS-update moet installeren om PCIe 4.0-snelheden in te schakelen/te benutten. Kortom, een belangrijke kwestie om rekening mee te houden bij de aanschaf van Rocket Lake-S. Als je dus, zonder enige twijfel en inherent, een PCIe 4.0-videokaart én een PCIe 4.0-SSD wil benutten, dan ben je het beste af met een 500-moederbord.

Extra connectiviteit!

Gelukkig is de relatief verwarrende situatie omtrent PCIe 4.0 geen domper. Het nieuwe Z590-platform brengt namelijk gloednieuwe features met zich mee. De korte versie betreft ondersteuning voor USB 3.2 gen 2×2 (20 Gbps) en, afhankelijk van fabrikant, USB4, Thunderbolt 4 en Wi-Fi 6E. Die features zijn overigens ook gewoon te benutten met een Comet Lake-processor. Het mag in ieder geval wel duidelijk zijn dat óók Z590 een reden van bestaan heeft.’

Als je overigens meer wil weten omtrent de nieuwe chipset, schroom dan niet om een kijkje te nemen bij onze reviews van de ASUS ROG Maximus XIII Hero en MSI MEG Z590 ACE.

Gear 1 vs. Gear 2

Mocht je bovengemiddelde kennis hebben, of de laatste tijd onderzoek hebben verricht, dan kan het zijn dat je termen zoals “Gear 1" en “Gear 2" voorbij hebt zien komen. Normaal gesproken zijn dat zaken die thuishoren in een moederbordreview, maar in dit geval vereist het een bespreking. Met Rocket Lake-S is de officieel ondersteunde geheugensnelheid namelijk getild naar DDR4-3200 MHz. Alles boven die snelheid wordt officieel gezien als een processoroverklok, naast een geheugenoverklok met de inschakeling van XMP-profielen.

Maar goed, wat betekenen die Gear 1 en Gear 2 voor een processor zoals de Intel Core i9 11900K? Nou, het betreft een tweetal instellingen voor de snelheid van de geheugencontroller in samenhang met de snelheid van het geheugen. Zo betreft Gear 1 een 1:1-werking en Gear 2 een 1:2-werking. Nou werkt de Core i9 11900K standaard in de Gear 1-modus, zoals zichtbaar op de officiële dia’s die Intel heeft gedeeld met de officiële onthulling van Rocket Lake-S.

In de praktijk betekent Gear 1 (1:1) het volgende: het geheugen en de controller werken op dezelfde snelheid. Bij 3200MHz-geheugen betekent dat een snelheid van 1600 MHz voor beiden, want DDR staat nou eenmaal voor Double Data Rate. Kortom, de werkelijke snelheid van het genoemde geheugen betreft dus de helft. Bij inschakeling van Gear 2 (1:2) werkt de integrated memory controller, ofwel IMC op halve snelheid. Met 3200MHz-geheugen zou dat resulteren in een IMC-snelheid van 800 MHz in plaats van 1600 MHz.

De Gear-modi zijn een nieuwe feature op 500-moederborden en voor de enthousiastelingen onder ons belangrijk. Een 1:1-werking levert namelijk het beste resultaat op - net zoals bij AMD’s Infinity Fabric - en dat bespreken we mede in het hoofdstuk omtrent de resultaten. Nou werkt de Intel Core i9 11900K met 3200MHz-geheugen standaard in Gear 1. Mocht je echter een Intel Core i7 11700K overwegen, dan moet je rekening houden met een standaardinstelling van Gear 2 voor die processor.

Refresh van de refresh?

Al met al, terugkijkend naar de specificatietabel hierboven, oogt het verschil tussen de 10900K en 11900K vrij klein. Naast de besproken geheugen- en PCIe 4.0-ondersteuning zijn er weinig veranderingen te spotten. Althans, met één overduidelijke uitzondering: het aantal cores en threads. Waarom heeft Intel een stap teruggedaan op dit gebied? Naast het feit dat dit als een downgrade oogt, staat het niet plezant tegenover AMD. De uiting van het rode kamp die - momenteel qua prijs - tegenover de Core i9 11900K staat, is de Ryzen 9 5900X met 12 cores en 24 threads. Kortom, voor multi-threaded doeleinden een ogenschijnlijk betere keuze.

Dat is dan ook de crux van Rocket Lake-S. In eerste instantie zou de reeks in 2020 arriveren, om direct te concurreren met Ryzen 5000. Kortom, de processors zelf zijn vertraagd en de PCIe 4.0-ondersteuning komt bijna twee jaar beschikbaar ná AMD. Zijn Rocket Lake-S en de Core i9 11900K, om een Engels gezegde aan te kaarten: “too late, too little"? Daarover gaan we in detail bij de resultaten, maar voor gaming poogt de Core i9 11900K de befaamde ‘kroon’ terug te stelen van AMD.

Maar goed, om de initiële vraag toch nog te beantwoorden: Intel heeft een stap qua cores/threads teruggedaan, omdat Rocket Lake-S de zogeheten Cypress Cove-kernen gebruikt. Dat zijn herwerkte Sunny Cove-kernen, die van oorsprong bestemd zijn voor een 10nm-proces. De kernen zijn ‘gebackport’, ofwel herwerkt voor het 14nm-procedé van Rocket Lake-S. Kortom, dat vereist extra ruimte en in dit geval een verlies van twee kernen en effectief vier threads. Of Cypress Cove het verschil op multi-threaded-gebied goed kan maken, tegenover de Core i9 10900K, is tevens een vraag om te beantwoorden.

Laten we tussendoor eerst kijken naar het uitpakproces. De Core i9 11900K arriveerde in een persverpakking, dus de begroeting is wat uitgebreider dan bij de retailverpakking. Aan de binnenkant zien we de herinnering dat het product ontworpen is om te gamen. Altijd fijn om het geheugen opgefrist te krijgen. Sarcasme terzijde, de eerste indruk is geen slechte, want het nieuwe design van Intel is op alle fronten zichtbaar.

Vervolgens komen we uit bij een transparant blokje met daarin het nieuwe logo van de blauwe titaan. Op het doosje van de Core i9 11900K zien we tevens het nieuwe ontwerp in actie.

Dán is het tijd voor het nieuwe vlaggenschip zelf. Het uiterlijk daarvan is vrijwel overeenkomstig met de voorganger. Niet geheel verrassend, gezien hetzelfde procedé en dezelfde socket worden gehanteerd. Laten we het achtkoppige beest maar eens in een moederbord plaatsen en bekijken wat Intel het afgelopen jaar heeft bekokstoofd.

Voor de benchmarks zijn een paar richtlijnen opgesteld. Alvorens we daarin duiken, is het van belang om de testomgeving te delen. Zowel de Core i9 10900K als Core i9 11900K zijn voor deze review met dezelfde setup, koeling en instellingen getest. Om de beesten te temmen, is gebruikgemaakt van een Noctua NH-D15. Als testplatform is een ASUS ROG Maximus XIII Hero gehanteerd, met daarop 16 GB aan 3200MHz-geheugen en een RTX 3070. De volledige setup is hieronder zichtbaar. Bij de benchmarks zelf staan instellingen genoteerd.

Teruggrijpend op de richtlijnen: eventuele verbeteringen vanuit ASUS zijn voor opvolgende benchmarks uitgeschakeld. Dat wil zeggen dat de 10900K én 11900K zich hebben gedragen conform de richtlijn van Intel zelf. Dit is om onnodige variabelen te voorkomen en een eerlijke vergelijking te maken, onafhankelijk van moederbord en/of fabrikant. Om dat te valideren, is een meting van de processorfrequentie gedaan gedurende een Blender-test. Dit was succesvol, want de all-core turbofrequentie van beide processoren viel na een korte tijd altijd omlaag, om de vermogens-, ofwel TDP-richtlijnen van Intel te volgen.

Daarnaast is, zoals besproken bij de specificaties, de Gear 1-modus gehanteerd. Bij het plaatsen van een Rocket Lake-S-processor in het moederbord komt de optie tevoorschijn om te kiezen tussen Auto, Gear 1 en Gear 2. Hoe de functie heet en waar deze verstopt is, doet per fabrikant verschillen. Bij het hanteren van ‘Auto’ wordt de door Intel-aangeduidde instelling gehanteerd. Voor de 11900K in combinatie met 3200MHz-geheugen betreft het dus Gear 1. Dat is in de benchmarks toegepast, om de accuraatste stock-resultaten op te leveren. In de nabespreking gaan we dieper, doch kortbondig in op overklokken, Turbo boost en temperaturen.

Voor het alledaagse gebruik zijn diverse huis-tuin-en-keuken-benchmarks gehanteerd om een realistisch gebruik te simuleren. Als eerste is 7-Zip met de ingebouwde benchmark aan bod. Dit is een test die een mooie multi-core-score teweegbrengt. Het is zeker niet de accuraatste test op de markt, maar een indicatie mag de benchmark wel alvast geven.

Benchmarks, rendering en compiling

Zodoende zien we in 7-Zip het gevolg van het gereduceerde aantal kernen en threads op de 11900K: een prestatieverlies van 1,4%. Toch valt de score van de 11900K, als je deze relatief bekijkt, niet te onderschatten. Gezien het verlies van effectief vier threads zou de initiële verwachting een groter verlies zijn.

De opvolgende test is ideaal voor een realistisch, alledaags resultaat: Blender. De vertrouwde classroom en BMW-renders komen hier aan bod en brengen interessante resultaten teweeg. Voor het bezitten van minder kernen/threads weet de 11900K relatief bekeken nog aardig in de buurt te komen van de 10900K.

De derde benchmark betreft niets minder dan een klassieker: Cinebench. In dit geval mag het Release 23, ofwel R23 zijn. Daarin zien we een eerste glimps van de single-core-prestaties die de 11900K dient te bieden. Ten opzichte van de 10900K mag de 11900K in de single-core-test 24% sneller zijn - niet verkeerd hoor.

Kijken we dan naar de multi-core-prestaties, tja, dan legt het Rocket Lake-S-vlaggenschip het wederom af. Echter zien we, net zoals bij 7-Zip, dat het effectieve verlies - in dit geval 2,5% - niet al te gek is. Petje af voor de Cypress Cove-kernen en de IPC-verbetering (instructies per cyclus).

Tussendoor arriveren we bij een bescheidenere test, die focust op single-core: Kraken Javascript. Hier is op wederom een duidelijke verbetering zichtbaar en dat dankzij de significant hogere Thermal Velocity Boost. Tijdens deze test tikte de Core i9 11900K met gemak de 5,3 GHz aan, zoals bedoeld.

We sluiten de eerste ronde met benchmarks af met PugetBench for Photoshop. Hier zijn allicht de interessantste resultaten te vinden, want de 11900K weet de 10900K hier overduidelijk te overtreffen met een scoreverbetering van 12%. Hier speelden de Turbo Boost en Thermal Velocity Boost wederom een rol voor het verkrijgen van een hogere score.

Hoewel Adobe Photoshop overduidelijk smult van threads, mag het duidelijk zijn dat bij lange na niet alle threads te allen tijde worden benut. Het voordeel op papier van de 10900K doet hier er dus niet toe. Dat hint naar de gebieden waarop de 11900K het voormalige vlaggenschip mede kan ontstijgen. Laten we dan nu doorstromen naar gaming.

Games en 3DMark

Als laatste, doch zeker het belangrijkste, zijn de resultaten in games. Om het verschil tussen de 10900K en 11900K accuraat te demonstreren, zijn alle games getest op 1080p en is het gemiddelde resultaat genoteerd van meerdere runs. Op de genoemde resolutie is het systeem eerder CPU-gebonden en worden prestatieverschillen tussen de processoren makkelijker zichtbaar. Zoals aangegeven, wordt het systeem aangedreven door een RTX 3070. Deze kaart voldoet uitstekend voor de testdoeleinden in deze review.

In betrekking tot gaming is er een aantal belangrijke scenario’s. Zodoende hanteren we Counter-Strike: Global Offensive met de FPS Benchmark om de CPU-kracht écht te meten. Een competitieve game zoals dat, met uitzonderlijke hoge framerates, benadrukt prestatieverschillen het allerbeste. Binnen diezelfde klasse heb je het ook over games zoals Dota 2, Fortnite en League of Legends. Biedt de Core i9 11900K een duidelijke verbetering voor dat doeleinde?

Om dat te beoordelen, komt CS:GO dus als eerste aan bod. Daar zien we de Rocket Lake-S-spierballen gelukkig al tevoorschijn komen. Een winst van gemiddeld 20 fps, ofwel 4% is simpelweg een verbetering te noemen.

Opvolgend is een game die ver-schrik-ke-lijk GPU-gebonden is: Crysis Remastered. Ten opzichte van een CS:GO staat de klassieker aan de andere kant van het hardwarespectrum. Aan de resultaten wordt dat direct zichtbaar, want met beide processoren weet de RTX 3070 dezelfde gemiddelde framerate van 30 fps te behalen.

Dat is dan overigens met raytracing op de laagste instelling en het visuele genot op ‘Can it run Crysis?’. In dit geval had een krachtigere videokaart, zoals de RTX 3080 of RTX 3090, wellicht een verschil kunnen maken, maar ja, iets met beschikbaarheid natuurlijk.

De derde titel om mee testen, is F1 2020. Deze racegame zit inherent aan een hogere framerate, waardoor verschillen tussen processoren makkelijker te zien zijn. Ironisch genoeg is het dan deze titel waar de gemiddelde framerate hetzelfde blijkt met beide CPU’s. Gelukkig rapporteert F1 2020 óók minima en maxima, dus zijn daar eventuele veranderingen te spotten? Kijkende naar de tabel, dan zijn de verschillen niet noemenswaardig te noemen.

1440p en 4K-gaming

Naast een 1080p-vergelijking is het belangrijk om de processoren tevens te meten op 1440p en 4K. Op hogere resoluties wordt het systeem eerder GPU-gebonden en kan het zijn dat verschillen tussen processoren verdwijnen. In dergelijke scenario’s wordt de grote vraag beantwoord: is de 11900K, ten opzichte van een 10900K, het oppikken waard voor betere GPU-prestaties op hogere resoluties?

Om dat te beantwoorden, zijn Shadow of the Tomb Raider en Total War: Three Kingdoms mede getest op die hogere resoluties. Op basis van die resultaten is het verschil tussen de 10900K en 11900K vrijwel niet te zien. Laten we dan ook even realistisch zijn: is de 11900K een processor bestemd voor 1080p-gaming? Een dergelijk vlaggenschip zie je eerder thuis voor minstens 1440p-gaming. Op die resolutie worden verschillen tussen CPU’s kleiner, omdat je eerder GPU-gebonden raakt. Als je dus op hogere resoluties speelt, dan weet de 11900K geen signifant verschil te maken.

Tenslotte zijn er synthetische benchmarks gedraaid middels 3DMark. Om precies te zijn de Time Spy Extreme, Port Royal en Firestrike Ultra-testen. Die worden standaard gedraaid op 4K, wat bijdraagt aan de vergelijking op wat momenteel de gangbare topresolutie is, ofwel 4K.

Port Royal is de nieuwe raytracingtest van 3DMark en weet op 4K het gehele testsysteem bij de ballen beet te pakken. Hier scoort de 11900K iets hoger, om precies te zijn 2%. Het is wederom een verschil, maar of het noemenswaardig is, tja, daar valt over te debatteren. Wel rolt er uit Port Royal een interessante Turbo Boost-grafiek, die bij de nabespreking aan bod komt.

Niet verrassend weet de 10900K in Fire Strike Ultra op één gebied hoger te scoren: de physics-test. Overall weet de 11900K een verschil te maken én is de Graphics score zels een tikkeltje verbeterd. Deze test weet het beste van beide CPU-werelden, ofwel single-core en multi-core te benutten. Afhankelijk van de multi-threaded-werklading pakt één van de twee toppers de hoogste score, zoals het hoort.

Oké, dan is het nu tijd voor de nabespreking van de resultaten. Conform de verwachtingen is één zaak verduidelijkt: multi-threaded-prestaties zijn verslechterd. Laten we aan aantal zaken op een rijtje zetten.

Thermal Velocity/Turbo Boost

In betrekking tot het Turbo boost-gedrag zijn duidelijke verschillen te zien tussen de 10900K en 11900K. Beide processoren zijn met dezelfde BIOS-instellingen getest, ofwel conform de Intel-richtlijnen. Het Rocket Lake-S-vlaggenschip stond logischerwijs ingesteld op Gear 1, zoals besproken.

Het eerste stukje gedrag werd duidelijk tijdens de Classroom-render in Blender, waar we iets verder in dit hoofdstuk dieper op ingaan. Om het hier kort aan te halen: de 10900K klom met de stock-instelling op alle threads naar 4,8 GHz en de 11900K naar 4,7 GHz. Daarna, conform de Intel-richtlijn, kwamen beide beestjes terug naar beneden in frequentie. Inherent lijkt de 10900K dus sneller te zijn in multi-threaded-omgevingen.

In PugetBench, waar de thread-lading minder zwaar is, tikte de 11900K dan gemakkelijk de 5,3 GHz aan, terwijl de 10900K hooguit richting de 4,9 tot 5 GHz klom. In dat scenario, alsmede in games op 1080p, presteert de 11900K dus beter. Is het echter voldoende om een doelgroep, welke doelgroep dan ook, te overtuigen van een aankoop, ofwel upgrade? Als je multi-threaded-prestaties behoeft, losstaande van andere zaken, dan ben je nog steeds beter af met het Comet Lake-vlaggenschip. Maar oké, met die reeks geef je dan wel ondersteuning voor PCIe 4.0 op, dus dat weegt ook weer mee.

Al met al creëert Intel dan een lastige en verwarrende situatie voor de consument. De 10e generatie biedt géén PCIe 4.0, terwijl de elfde dit wél doet. Maar om PCIe 4.0 optimaal en inherent te benutten, moet je terecht bij de Intel 500-chipsets i.p.v. de 400-reeks. Dan hebben we het ook nog over verschillen in Turbo Boost en Thermal Velocity Boost tussen de 11900K en lagere SKU’s. Oh, en tot slot zijn er nog de non-K, K, KF en T-versies van diverse SKU’s. Als consument zijnde wordt het je lastig gemaakt om de correcte keuze te maken. Het is iets dat Intal al vaker doet, maar bij Rocket Lake-S heeft de blauwe titaan een toppunt bereikt. Laten we hopen dat Alder Lake-S minder verwarrend zal zijn.

Overklok, temperaturen en stroomverbruik

Het is allicht opgevallen dat overklokresultaten in het vorige hoofdstuk zijn uitgebleven. Dit omdat de CPU niet voorbij de 5 GHz stabiel te krijgen was met een all-core-overklok. Helaas mochten we dus geen ‘golden sample’ verkrijgen. Anderzijds oogt een all-core overklok minder interessant bij Rocket Lake-S. Zelfs op 5 GHz verminder je je single-core-prestaties, omdat Thermal Velocity Boost de 11900K met de stock-instelling op één kern naar 5,3 GHz duwt. Dat is voor algemeen computerwerk én gaming interessanter. Maar oké, waar je ongetwijfeld wél gebruik van zal maken, is multi-core enhancement. Die techniek bespreken we dus in dit hoofdstuk apart.

Inmiddels zit multi-core enhancement bij vrijwel alle fabrikanten ingebakken en in dit geval betreft het ASUS’ Multicore Enhancement. Dat wil zeggen dat de 11900K niet langer de richtlijn van Intel hanteert, maar altijd Turbo Boost naar de hoogste frequentie op alle kernen. Dat levert betere prestaties op, maar ook hogere temperaturen. Laten we de 10900K en 11900K eens onder de loep nemen op dat gebied. In dit geval dus met de stock-instelling én de multi-core-boost.

Als eerste een ‘sanity check’: het frequentieverloop. Daarmee valideren we allereerst de werking van de processoren conform de eerder besproken richtlijn van Intel. Hieronder in de grafiek is de 10900K weergegeven in lichtblauw en donkerblauw (stock-instelling conform Intel en ASUS Multicore Enhancement) en de 11900K in lichtgroen en donkergroen (eveens stock en enhanced). Beide processoren dalen op stock naar 4,2 GHz en hanteren die snelheid vrij consistent aan gedurende de render in Blender.

Met de enhancement aan wordt een interessante ontwikkeling zichtbaar in onderstaande grafiek. De 10900K boost hier aldoor naar 4900 MHz, terwijl de 11900K naar 4800 MHz boost gedurende de render. In omgevingen waarin alle threads worden benut, heeft de 10900K dus een kernen- én snelheidsvoordeel. Zoals we al zagen bij Port Royal mag het tegenovergestelde waar zijn voor single-core-prestaties. De processoren bezitten daardoor een duidelijke segmentering. De nieuwe Thermal Velocity Boost maakt de 11900K in die zin geschikter voor gaming.

Aan de andere kant van dat spectrum bevindt zich dus de enhanced 10900K, die de Classroom-render in 6 minuten en 23 seconden verslindt. Daartegenover staat de enhanced 11900K met een tijd van 6 minuten en 58 seconden. Kortom, een verschil van 35 seconden, terwijl het verschil bij de stock-configuratie 30 seconden was. De extra threads én snelheid van de 10900K resulteren dus in een winst van 5 seconden. Het vlaggenschip van Comet Lake blijft dus de multi-threaded-koning - met name als deze mag blijven boosten.

[klik op de afbeelding voor een grotere versie]

Maar goed, snelheden terzijde, hoe warm wordt de 11900K nou eigenlijk? De beste omgeving om dat te testen, is eveneens Blender. Omdat de CPU de Thermal Design Power (TDP) van Intel moet volgen, zien we op de stock-instelling saaie temperaturen. Met de enhancement aan gaat de Noctua NH-D15 pas écht zweten en zien we temperaturen voorbij de 80 graden Celsius. Zo steeg de heetste processor regelmatig 82 graden aan.

Een eerste verwachting is dan vaak: “Ha, de nieuwe uiting zal wel weer de hetere zijn!". Maar nee, de 11900K gedraagt zich verrassend goed en dat is waarschijnlijk te danken aan de Cypress Cove-kernen. Toegegeven, er zijn nu twee kernen, ofwel vier threads minder aanwezig dan bij de 10900K. Wie had gedacht dat het bezitten van minder kernen resulteert in een lagere temperatuur? Nou, iedereen dus.

Grappen terzijde, het zou wel ruimte, ofwel potentie moeten bieden voor een heftige overklok. Althans, als je een goede sample hebt. Dat bleek bij ons helaas niet het geval te zijn, maar vroege berichten duiden aan dat de 11900K anderzijds een monsterlijke overklokker kan zijn. Lagere temperaturen maken dat zeker mogelijk en zien we in de grafiek dus terug.

[klik op de afbeelding voor een grotere versie]

Tenslotte resteert het stroomverbruik tijdens een Blender-sessie. Ondanks dat beide processoren de TDP-richtlijn van 125 watt volgen, met de stock-instelling, wordt de 11900K dus minder heet. Opvallend is de 11900K direct het plafond aantikt van ongeveer 217 watt, terwijl de 10900K na een halve minuut verder klimt. Teruggrijpend op de frequentiegrafiek zien we dat de 10900K na die tijd van 4,8 naar 4,9 GHz stijgt en dat brengt bij die uiting een extra stroomverbruik van meer dan 25 watt met zich mee.
[klik op de afbeelding voor een grotere versie]

Al met al, kijkende naar alle grafieken tezamen, worden verschillende zaken duidelijk. De 10900K boost met enhancements 100 MHz hoger in een multi-threaded-programma zoals Blender, maar dat brengt een significant hoger stroomverbruik en een temperatuurstijging met zich mee. De 11900K blijft met enhancements 100 MHz lager en is daardoor gemiddeld 10 graden Celsius koeler tijdens dezelfde render.

Heeft Intel hier een bewust besluit genomen om Rocket Lake-S minder heethoofdig te maken dan Comet Lake? Op single-core-gebied vliegt de 11900K juist voorbij de 10900K en dat is wel waar Rocket Lake-S voor bestemd is: om de beste gamingprestaties te bieden. Tot hoeverre dat gelukt is, tja, laten we dat maar bewaren voor de conclusie hieronder.

Intel, oh Intel. Het is niet onbekend dat je al enige tijd worstelt met je processorreeksen en de lanceringen daarvan. Rocket Lake-S betreft de laatste adem van het “14nm"-proces en we vrezen toch echt dat er een Fisherman’s Friend benodigd is. Is de Intel Core i9 11900K één van de snelste CPU’s en voor sommige doeleinden dé snelste? Ja, dat valt zeker te beargumenteren én af te lezen uit de resultaten. Komt dat met een prijs? Ja, op meerdere fronten. Niet alleen tikt de 11900K - ten tijde van deze review - de 600,- euro aan, maar ook het Z590-platform, waar je Rocket Lake-S optimaal mee benut, zit inherent flink aan de prijs.

Nou valt het niet te ontkennen dat Z590-moederborden verschrikkelijk veel connectiviteit en moderne features te bieden hebben. Dat weegt zeker wel mee in het oordeel, maar er blijft een vervelende vraag achter: voor wie is de Core i9 11900K nou bestemd? Voor eigenaren van Comet Lake zeker niet. Voor gaming achten we het prestatieverschil te klein om een upgrade interessant te maken en op multi-threaded-gebied wint de 10900K het inherent. Daarnaast is er de olifant in de kamer: de Ryzen 9 5900X van AMD. Die zweeft - eveneens ten tijde van deze review - rond hetzelfde prijspunt als de Core i9 11900K.

Kortom, AMD biedt voor ruwweg dezelfde prijs vier kernen, ofwel acht threads meer. Er is geen rekenkundig genie benodigd om uit te vogelen dat AMD het dus wint op multi-threaded-gebied. Dat plaatst de 11900K in een ‘awkward’ positie. Zoek je een betaalbaardere instap voor gaming én wil je het nieuwe 500-platform van Intel benutten? Dan zijn de Core i5 11600K en Core i7 11700K prijs/prestatiegewijs véél betere keuzes. Niet te vergeten, de officiële adviesprijs van de Core i9 11900K is 538 dollar, terwijl de Core i7 11700K 399 dollar kost. Je betaalt 35% meer voor dezelfde hoeveelheid kernen/threads en in theorie een paar 100 MHz extra. Dat verschil valt allicht goed te maken met een handmatige overklok op de 11700K.

Dus, de Core i9 11900K is op lagere resoluties iets sneller dan zijn voorganger, de 10900K. Op multi-threaded-gebied kán de 11900K sneller zijn, als er niet al teveel threads worden benut. Tenslotte zijn de temperaturen van de 11900K in de stock-werking beter dan de 10900K. Dat zal ongetwijfeld te maken hebben met de ‘backported’ Sunny Cove-kernen. Zijn die zaken voldoende om het bestaan en de prijs van de 11900K te rechtvaardigen? Heel eerlijk en volmondig gezegd: nee. De noodzakelijkheid van het moeten terugbrengen van het aantal kernen/threads is hier gewoonweg de doodsdoener.

Gelukkig neemt dat geen waarde weg van het Intel 500-platform en de nieuwe features die de moederborden daarin bieden. Nogmaals, er zijn redenen van bestaan voor het platform en Rocket Lake-S, zoals de connectiviteit en PCI Express 4.0. Kunnen we de Core i9 11900K met een ‘straight face’ aanbevelen op dit moment? Onder normale omstandigheden niet. In Intel-geoptimaliseerde games is Intel weer ‘koning’ te noemen, want de 11900K is zeker wel iets sneller. Als je dus geen moer om je geld geeft en allround de ‘snelste’ gamingprocessor zoekt, tja, leef je dan gerust uit. Zoek je iets aan de betaalbaardere kant, zowel qua processor als platform, en/of zijn multi-threaded-prestaties (mede) van belang? Dan is AMD wat mij betreft nog steeds koning.

We zien Intel later dit jaar graag terug met Alder Lake-S, om te zien wat de gloednieuwe big.Little-architectuur gaat bieden. Tot die tijd adviseren we voor Rocket Lake-S een noodlanding.

Review: MSI MEG Z590 ACE

Links;

• Productpagina
• Review: Intel Core i9 11900K

Navigatie;

• Specificaties
• Showcase
• UEFI
• Testomgeving
• Resultaten - benchmarks, nabespreking & verschillen
• Conclusie

MSI is met de lancering van Intel Rocket Lake-S ook van de partij met haar Z590-reeks aan moederborden. De MSI MEG Z590 ACE ziet levenslicht in het zwart met goud. Een luxueuze uitstraling, aldus MSI zelf. Iets wat we overigens kunnen beamen; de uitstraling is nét even anders, maar mag er zeker zijn.

Intel Rocket Lake-S is de langverwachte opvolger van Comet Lake. Destijds kwam Comet Lake, ofwel de tiende generatie uit met de 400-serie aan chipsets, waarvan de 500-serie aan chipsets nu eveneens de directe opvolger is. Rocket Lake-S maakt wederom gebruik van socket LGA 1200, waardoor er sprake is van achterwaartse compatibiliteit met Z490. Belangrijk om te weten is dat dit niet geldt voor de H410 en B460-chipsets. Tevens is het mogelijk om een Comet Lake-processor te plaatsen op een Z590-moederbord, al levert dat weinig meerwaarde op.

Rocket Lake-S is Intel’s eerste processorreeks met ondersteuning voor PCI Express 4.0. Verder heeft de nieuwe reeks vier extra CPU PCIe 4.0-lanes voor een M.2 NVMe PCIe 4.0-SSD. Dit brengt het totaal op 20 CPU PCIe 4.0-lanes op Rocket Lake-S. Voor de goede orde: Comet Lake heeft 16 CPU PCIe 3.0 lanes. Sommige Z490-moederborden bieden ondersteuning voor PCIe 4.0; uiteraard dan enkel in combinatie met een Rocket Lake-S-processor én met als vereiste een BIOS-update.

De MSI MEG Z590 ACE heeft nieuwe connectiviteitopties als zijnde Z590-moederbord. Er is ondersteuning voor USB 3.2 Gen 2×2, waardoor er een maximale overdrachtssnelheid van 20 Gbps mogelijk is. Ook is er een Thunderbolt 4-controller aanwezig. De overdrachtssnelheid van Thunderbolt 4 is gelijk aan dat van Thunderbolt 3. Voornaamste verbeteringen bestaan uit ondersteuning voor 8K-beeldschermen, extra beveiliging en ondersteuning voor langere kabels.

De MSI MEG Z590 ACE heeft een interessant powerfasedesign, iets wat we tijdens de review nog verder onder de loep nemen. Gaat de MSI MEG Z590 ACE voor goud? Je leest het in deze review. Op het moment van schrijven is de MSI MEG Z590 ACE te krijgen vanaf € 479,-.

Hieronder treffen we de specificaties aan;

Met zijn specificaties klopt de MSI MEG Z590 ACE solide op de voordeur; een 19 powerfasedesign heet u welkom. Uitgerust met een MOSFET-rating van 90A is de MSI MEG Z590 ACE een beest op papier. Premium in het goud is wat MSI nastreeft.

Als het om connectiviteitopties gaat, is er sprake van een inhaalslag op het Intel-platform. Bestaande uit PCIe 4.0, USB 3.2 Gen 2×2 (20 Gbps), Thunderbolt 4, Wi-Fi 6E (802.11ax) en DMI (Direct Media Interface) tussen de CPU en chipset. PCIe 4.0 werkt uitsluitend met een Rocket Lake-S processor. Met de komst van Wi-Fi 6E-technologie krijg je met de MSI MEG Z590 ACE een extra frequentieband tot je beschikking: 6 GHz. Deze frequentieband biedt meer bandbreedte dan de 5GHz-frequentieband en is om die reden sneller.

Het 19 powerfasedesign is onderverdeeld in drie segmenten: 16 VRM’s (met Intersil ISL6617A-verdubbelaars) voor de Vcore, twee voor de SOC en één voor het geheugen. MSI splitst dit op in een 16+2+1 fasen ontwerp. Voor de Vcore gebruik de MSI MEG Z590 ACE een Intersil ISL99390-vermogensfasen, waar er voor de PWM-controller een Intersil ISL69269 gebruikt wordt. Laten we het gouden drakenwonder eens bekijken in het opvolgende hoofdstuk.

De MSI MEG Z590 ACE komt in een elegante verpakking. Dit moederbord behoort tot de high-end reeks van MSI, waar MEG officieel staat voor “MSI Enthusiast Gaming". De verpakking representeert wat het moederbord moet zijn: zwart met goud. De inhoud en accessoires zijn deftig, bestaande uit een handleiding, USB-stick, vier SATA-kabels, een thermistor-kabel, drie ARGB-verlengkabels, een DP naar Mini DP-kabel, een borstel, schroevendraaiers, M.2-bevestigingsmaterialen, een MSI ACE-badge en als laatste de Wi-Fi-antenne.

Ik hoor je hardop denken: een borstel? Jazeker! Om je geliefde zwart met gouden ACE stofvrij te houden, krijg je een borstel mee. Zo kan je in het heetst van de strijd je moederbord afstoffen. Voor de elegantie die het moederbord representeert, vinden we het een leuke extra.

De MSI MEG Z590 ACE is volledig opgetrokken in het zwart met gouden kleuraccenten. Het moederbord wordt versterkt door een aluminium achterplaat, die tevens dient als heatsink/ koelelement voor de VRM’s. De eerste indruk is zeker waar MSI op doelt: een luxueus stuk aan printplaat.

Aangebrachte accenten op de heatsinks, het I/O en overige onderdelen maken hier en daar gebruik van aluminium. Voorbeeld hiervan is de aluminium beplating op het I/O, waar ook een stukje RGB-verlichting komt kijken in de vorm van de welbekende MSI-draak. Een custom loop met gouden accenten op de fittingen zouden niet misstaan op de MSI MEG Z590 ACE.

Het audiopakket gaat door het leven als Audio Boost 5 HD. Hier zien we een forse upgrade ten opzichte van voorgaande generaties. Overigens is dit het puntje dat Z590 vereert; op veel fronten is de chipset positief geëvolueerd versus de Z490-chipset. Audio Boost 5 HD maakt gebruikt van een Realtek ALC4082 in combinatie met een ESS SABRE9018Q2C 32-bit DAC. Dit is een 2-kanaals audio D/A-converter met hoofdtelefoonversterker en als focus: hoogwaardige audiokwaliteit. De SABRE9018Q2C levert een DNR van 121 dB en THD + N van -115 dB. Verder bestaat het audiopakket uit de gebruikelijke Japanse Nichicon-audiocondesatoren; zichtbaar op de printplaat zelf.

De PCH-heatsink sluit aan op overige heatsinks van o.a. de aanwezige M.2-sloten. De M.2_1 en 2-sloten zijn PCIe 4.0 x4. Standaard wijst de MSI MEG Z590 ACE de vier extra CPU PCIe 4.0-lanes van de Rocket Lake-processor toe aan het M.2_1-slot. De overige M.2-sloten functioneren onder PCIe 3.0 x4, waar de Maximus XIII Hero totaal beschikt over vier M.2-sloten.

Het moederbord heeft drie PCIe x16-sloten, waarvan de bovenste twee bediend worden de aanwezige processor, ofwel de CPU-lanes. Deze twee sloten bieden maximaal PCIe 4.0 x16. Het onderste PCIe x16 slot wordt geleverd door de Z590-chipset en heeft een maximale snelheid van PCIe 3.0 x4. Tussen de PCIe-sloten bevinden zich nog twee PCIe 3.0 x1-sloten voor kleinere insteekkaarten.

Onderaan siert het moederbord met zijn aansluitingen, headers en power- en resetknop. Drie 4-pin PWM-fan headers zijn hier direct naast elkaar gegroepeerd. Het moederbord telt totaal zes 4-pin (systeem) fans headers en nog eens twee 4-pin headers voor de CPU-fan en pomp; totaal krijg je dus acht 4-pins-PWM-fan header - heerlijk!

Belangrijk eigenschap van dit moederbord is, als je het ons vraagt, de dubbele BIOS. De MSI MEG Z590 ACE heeft een BIOS-switch onderaan het moederbord voor BIOS A en B. Mocht BIOS A crashen tijdens het overklokken, dan kan je met een simpele switch gebruik maken van BIOS B. Het voordeel is dat je makkelijker vanuit BIOS B vervolgens BIOS A kan herstellen. Naast de BIOS-switch zit er nog een BIOS LED-indicator, die met de kleur oranje en wit onderscheid maakt welke BIOS actief is.

Totaal telt het moederbord zes SATA 600-poorten. Daarnaast bevindt zich één USB 3.2 Gen 1-aansluitpoort. Verder heeft het moederbord ook nog twee USB 2.0-headers en specifiek op het Z590 platform: een USB 3.2 Gen 2×2-header (20 Gbps).

Bovenaan het moederbord zit een zogenoemde EZ Debug LED; LED-indicators voor CPU, DRAM, VGA en BOOT niet gedetecteerd of gefaald. Aanvullend zit er naast de geheugenbanken een XMP LED-indicator. Aan geheugen kan het moederbord maximaal 128 GB huisvesten, wat standaard bij een Intel Rocket Lake-S-processor verhoogd is naar DDR4-3200. Ook een Q-post-scherm ontbreekt hier niet.

Ook op dit moederbord geldt dat de aluminium VRM-heatsink fors is, net als op de ASUS ROG Maximus XIII Hero. Wel doet de MSI MEG Z590 ACE er nog een schepje bovenop als het om powerfasedesign gaat, al uitgebreid besproken in de specificaties.

Het I/O is hier ook heerlijk representatief voor Z590, bestaande uit een CMOS-knop, een BIOS-knop waarmee je ook zonder CPU kan updaten, vier USB 3.2 Gen 1-aansluitpoorten, twee USB 2.0 aansluitpoorten, een HDMI-poort, twee USB Gen 2-aansluitpoorten, een Intel I225-V 2,5Gbps-ethernetpoort, twee Thunderbolt 4 USB Type-C-poorten, twee Mini DisplayPort-poorten, twee SMA-aansluitingen voor de meegeleverde antenne, een optische audio-ingang en vijf audiojacks.

De MSI MEG Z590 ACE gaat voor een high-end scenario, iets wat duidelijk mag zijn. Het moederbord voorziet in een legioen aan aansluitmogelijkheden. Of Pom ook onder de indruk is, daar mag je zelf een oordeel over vellen.

MSI maakt gebruik van twee schillen in haar UEFI: een eenvoudig én geavanceerd overzicht. Bij het eerste keer benaderen van het UEFI vraagt deze naar de toegepaste CPU-koeler. Op basis van deze informatie stelt het moederbord zijn powerlimiet in. Voor consistente en eerlijke resultaten is de boxed-cooler optie de beste keuze. Parameters blijven op dat moment volgens de Intel-configuratie van de processor.

Het BIOS/UEFI betreft hier MSI Click Bios 5. Deze gaat alweer wat langer mee, maar beschikt naar ons inzien over de juiste mogelijkheden. Eenvoudig in beheer, overzichtelijk en veelal de belangrijkste opties op de voorgrond. Belangrijke toevoeging op de Z590-reeks zijn de Gear 1 én 2-functies, te vinden in de geavanceerde schil van Click Bios 5. Hetzelfde geldt voor de Re-Size BAR-functie. Op basis van onze ervaring is de Gear 1/2-toevoeging makkelijker te vinden in het MSI BIOS/UEFI. Waar de Re-Size BAR-functie prominent beter zichtbaar is in het ASUS BIOS/UEFI.

In de geavanceerde modus vinden we zes rechthoekige vakken met menu-instellingen. De bovenzijde van het eenvoudige overzicht blijft zichtbaar, mocht je nog wat willen aanpassen. De moederbordinstellingen (links) bestaat uit systeeminstellingen, aangesloten apparatuur, de werking van diverse controllers et cetera.

Het overklokmenu geeft toegang tot zaken zoals de CPU-ratio, voltages, XMP (geheugen) en specifieke game- en tuning opties. Hier zijn de Gear 1 én 2 goed zichtbaar en weergeeft het UEFI direct de actieve Gear-instelling.

De USB M-FLASH optie maakt het flashen eenvoudig. Dit kan middels het BIOS/UEFI, maar is ook mogelijk direct op het I/O. Hier heeft de MSI MEG Z590 ACE een BIOS-knop in samenhang met een BIOS-USB, aangeduid op het I/O zelf. Je kan zonder processor het moederbord een BIOS-upgrade geven - handig! Je krijgt toegang tot een waslijst aan profielen, die je naar eigen geur en kleur kan indelen… afhankelijk van de behaalde resultaten!

De Re-Size BAR-functie zit bij MSI overigens onder de algemene moederbordinstellingen, gevolgd door geavanceerde instellingen, PCIe en PCIe-subsysteeminstellingen - even zoeken dus. Als toevoeging op het UEFI/BIOS-hoofdstuk vind je hieronder nog wat RGB-foto’s van het moederbord.

Voor de benchmarks zijn een paar belangrijke richtlijnen opgesteld. Alvorens we daarin duiken, is het belangrijk om de testomgeving te delen. Zowel de Core i9 10900K als Core i9 11900K zijn voor deze review met dezelfde setup, koeling en instellingen getest. Om de beesten te temmen, is gebruikgemaakt van een Noctua NH-D15. Als testplatform is een MSI MEG Z590 ACE gehanteerd, met daarop 16 GB aan 3200MHz-geheugen en een MSI RTX 3070 Gaming X Trio. De volledige setup is hieronder zichtbaar. Bij de benchmarks zelf staan instellingen genoteerd.

Teruggrijpend op de richtlijnen: eventuele verbeteringen vanuit MSI zijn voor opvolgende benchmarks uitgeschakeld. Dat wil zeggen dat de 10900K én 11900K zich hebben gedragen conform de richtlijn van Intel zelf. Dit is om onnodige variabelen te voorkomen en een eerlijke vergelijking te maken, onafhankelijk van moederbord en/of fabrikant. Om dat te valideren, is een meting van de processorfrequentie gedaan gedurende een Blender-test. Dit was succesvol, want de all-core turbofrequentie van beide processoren viel na een korte tijd altijd omlaag, om de vermogens-, ofwel TDP-richtlijnen van Intel te volgen.

De benchmarks zijn tot stand gekomen met de volgende instellingen:

• BIOS: 7D04v10
• Nvidia Driver: 461.92
• Instelling 1: Intel Core i9-11900K - 3,5 - 5,3GHz (stock)

Als eindnoot: dit is een moederbordreview. Hier kijken we specifiek naar productiviteit, synthetische resultaten en een tweetal games. Diepgaandere resultaten aangaande processor, temperatuur en gameresultaten zijn bestemd voor onze processor- en videokaartreviews.

Productiviteit

7-Zip

Blender - BMW Render - lager is beter

Blender - Classroom Render - lager is beter

Cinebench R23

Javascript Kraken - lager is beter

PugetBench - Adobe Photoshop

Synthetisch

3DMark Fire Strike Ultra

3DMark Time Spy Extreme

3DMark Port Royal

Games
Voor het schrijven van deze moederbord review zijn er twee games meegenomen in de resultaten. In onze Intel Core i9 11900K review delen we meer gameresultaten.

CS:GO

F1 2020

Nabespreking
Oké, dan is het nu tijd voor de nabespreking van de resultaten. Conform de verwachtingen is één zaak verduidelijkt: multi-threaded-prestaties zijn verslechterd. De enige uitzondering hierop is PugetBench in Photoshop, omdat hier niet alle kernen, ofwel threads worden gebruikt.

In betrekking tot het Turbo boost-gedrag zijn duidelijke verschillen te zien tussen de 10900K en 11900K. Beide processoren zijn met dezelfde BIOS-instellingen getest, ofwel conform de Intel-richtlijnen. Het Rocket Lake-S-vlaggenschip stond logischerwijs ingesteld op Gear 1, zoals besproken. Tijdens de Port Royal-test van 3DMark deed de 10900K een boost aanhouden van vrijwel constant 4,9 GHz door de gehele test heen. Ondertussen wist de 11900K tussen 4,9 GHz en 5,3 GHz te boosten dankzij Thermal Velocity Boost.

In onze Intel Core i9 11900K-review lees je meer over diverse benchmarks, rendering, compiling, games, RTX, DLSS en temperaturen tezamen met stroomverbruik. Met de Rocket Lake-S lancering hebben we twee moederborden in handen: de besproken MSI MEG Z590 ACE en de ASUS ROG Maximus XIII Hero. Verschillen tussen de twee moederborden zijn marginaal - tot nipt als het om resultaten gaat. Hier is de Intel Core i9 11900K de bepalende factor. Het feit dat we volgens de Intel-configuratie testen, houdt het dat resultaten consistent zijn.

Moederbord-verschillen
Wat doet de MSI MEG Z590 ACE anders dan de ASUS ROG Maximus XIII Hero? Het moederbord van MSI heeft een zwaardere uitvoering in powerfasedesign. Het ontwerp bestaat uit een 16+2+1 fasen ontwerp. Hiermee heeft de MSI MEG Z590 ACE drie fasen meer, waarvan twee bestemd voor de Vcore. Het powerfasedesign van de ASUS ROG Maximus XIII Hero is ook niet te karig met een 14+2 configuratie, waarvan twee bestemd voor de Vcore.

Een stukje design/ontwerp moet je ook over de streep trekken. We zijn van mening dat beide moederborden een bepaalde aantrekkingskracht hebben. De MSI MEG Z590 ACE is wat eleganter dankzij de gouden kleuraccenten, waar de ASUS ROG Maximus XIII Hero wat rustiger oogt. Naast het powerfasedesign is het enige wat tussen deze twee moederborden staat de configuratie. Met de MSI MEG Z590 ACE heb je wat minder USB-poorten tot je beschikking in het I/O met een enkele interne USB 3.2 Gen 2-header. Tevens heeft het moederbord een Intel I225-V 2,5Gbps-ethernetpoort minder. Vanuit de chipset-configuratie beloont MSI je daarentegen met een extra PCIe 3.0 x1 slot en twee Mini DisplayPort-poorten (Thunderbolt 4).

Aangename toevoeging is wat ons betreft de BIOS-switch. Deze beschikt over een BIOS A en B. In zware overkloktijden kan een functie zoals deze je behoeden van een dramatische ondergang. Verder hebben beide moederborden veel van elkaar weg met 8 fan headers, ARGB-headers, twee USB 2.0-headers en de vooraf bepaalde configuratie aan M.2-sloten, waarvan twee PCIe 4.0. Prijstechnisch ontlopen beide moederborden elkaar marginaal. Het is een kwestie van persoonlijke voorkeur; een verkeerde keuze kan je eigenlijk niet maken.

De MSI MEG Z590 ACE is een deftig high-end Z590-moederbord met een elegant randje, om precies te zijn een gouden randje. In hoeverre het moederbord voor goud gaat, in samenhang met een hagelnieuwe Intel Core i9 11900K, delen we maar al te graag in deze eindconclusie.

Op basis van de nabespreking mag het duidelijk zijn wat we van de Intel Core i9 11900K vinden. Het continu herhalen van deze informatie willen we vermijden. Wel mag gezegd worden dat de Z590-reeks qua featureset een flinke inhaalslag heeft gemaakt t.o.v. Z490. Wellicht nog sterker geformuleerd: t.o.v. de concurrentie op het X570-platform van AMD. Daar is de MSI MEG Z590 ACE het levende bewijs van.

Z590 introduceert niet alleen PCIe 4.0; daarnaast komt het platform ook met USB 3.2 Gen 2×2 (20 Gbps), Thunderbolt 4 en Wi-Fi 6E (802.11ax - 6GHz-frequentieband). De MSI MEG Z590 ACE heeft een bataljon aan USB-poorten, fan headers, interne aansluitingen en knoppen, nog los van de velen LED-indicators. Oprecht zijn we hier enthousiast over. Het dubbele BIOS in de vorm van BIOS A en B mag wat ons betreft vaker geïmplementeerde worden, hier scoort de MSI MEG Z590 ACE dan ook pluspunten.

Het 19 powerfasedesign dat onverdeeld is in drie segmenten spreekt van kwaliteit. Dit ontwerp is opgesplitst in een 16+2+1 fasen ontwerp, waarvan zestien VRM’s voor de Vcore, twee voor de SOC en één voor het geheugen. De Intersil ISL6617A-verdubbelaars samen met de Intersil ISL99390-vermogensfasen benadrukken de overklokpotentie van dit moederbord maar al te goed.

Onder de eindstreep is het onvermijdelijk om de Intel Core i9 10900K én 11900K nog aan te stippen. Bij de Intel Core i9 11900K concluderen we dat het lastig is om de prijs van de 11900K te rechtvaardigen, maar dat neemt wat ons betreft geen waarde weg van het Intel 500-platform. Een platform dat ook gebruikt kan worden in combinatie met Comet Lake voor het leeuwendeel van zijn featureset. Het is dus vooral zoeken welke processor voor jouw budget opgaat, en vanaf welke generatie je een mogelijke upgrade maakt. Maakt dat Rocket Lake-S een tekortkoming voor het Intel 500-platform? Wellicht.

De MSI MEG Z590 ACE komt in ieder geval niet te kort, maar scoort juist punten. Het moederbord heeft een interessante lay-out met tig aansluitingen waar we blij van worden. De Mini DisplayPorts zijn een interessante toevoeging op het I/O, naast de twee Thunderbolt 4 USB Type-C-aansluitingen. Nog los van al het moois dat Z590 te bieden heeft. Ben je in voor een high-end-Z590-behandeling? Dan ben je bij de (gouden) MEG ACE draak op het juiste adres.

Review: ASUS ROG Maximus XIII Hero

Links;

• Productpagina
• Review: Intel Core i9 11900K

Navigatie;

• Specificaties
• Showcase
• UEFI
• Testomgeving
• Resultaten - benchmarks, nabespreking & verschillen
• Conclusie

Met Intel Rocket Lake-S in de schappen lanceert ASUS’ dertiende generatie Maximus-moederborden. Voor nu zien de ROG Maximus XIII Hero en Extreme levenslicht op het Z590-platform. Van de Maximus XIII Extreme is er ook nog een Glaciaal-variant beschikbaar met geïntegreerd EK-waterblok.

Intel Rocket Lake-S is de langverwachte opvolger van Comet Lake. Destijds kwam Comet Lake, ofwel de tiende generatie uit met de 400-serie aan chipsets, waarvan de 500-serie aan chipsets nu eveneens de directe opvolger is. Rocket Lake-S maakt wederom gebruik van socket LGA 1200, waardoor er sprake is van achterwaartse compatibiliteit met Z490. Belangrijk om te weten is dat dit niet geldt voor de H410 en B460-chipsets. Tevens is het mogelijk om een Comet Lake-processor te plaatsen op een Z590-moederbord, al levert dat weinig meerwaarde op.

Rocket Lake-S is Intel’s eerste processorreeks met ondersteuning voor PCI Express 4.0. Verder heeft de nieuwe reeks vier extra CPU PCIe 4.0-lanes voor een M.2 NVMe PCIe 4.0-SSD. Dit brengt het totaal op 20 CPU PCIe 4.0-lanes op Rocket Lake-S. Voor de goede orde: Comet Lake heeft 16 CPU PCIe 3.0-lanes. Sommige Z490-moederborden bieden ondersteuning voor PCIe 4.0; uiteraard dan enkel in combinatie met een Rocket Lake-S-processor én met als vereiste een BIOS-update.

De ASUS ROG Maximus XIII Hero maakt gebruik van nieuwe connectiviteitopties als zijnde Z590-moederbord. Er is ondersteuning voor USB 3.2 Gen 2×2, waardoor er een maximale overdrachtssnelheid van 20 Gbps mogelijk is. Ook is er een Thunderbolt 4-controller aanwezig. De snelheid van Thunderbolt 4 is gelijk aan dat van Thunderbolt 3. Voornaamste verbeteringen bestaan uit ondersteuning voor 8K-beeldschermen, extra beveiliging en ondersteuning voor langere kabels.

Meer specificaties bewaren we voor de opvolgende hoofdstukken. Doelstelling van de zojuist gedeelde informatie moet vooral helderheid verschaffen in de verschillen tussen processoren en chipsets. Op het moment van schrijven is de ASUS ROG Maximus XIII Hero te verkrijgen vanaf € 469,-.

Hieronder treffen we de specificaties aan;

De Maximus XIII Hero is een moederbord dat behoort tot de high-end orde van ROG. Voorzien van een 14+2 powerfasedesign met een MOSFET-rating van 90A, is het moederbord op papier opgewassen tegen een stevige overklok. De combinatie van een forse VRM-heatsink om dit powerfasedesign de meester te zijn, maakt deze boodschap alleen maar duidelijker.

Belangrijke eigenschappen die we welkom heten op de Z590-reeks aan moederborden is PCIe 4.0, USB 3.2 Gen 2×2 (20 Gbps), Thunderbolt 4, Wi-Fi 6E (802.11ax) en DMI (Direct Media Interface) tussen de CPU en chipset. PCIe 4.0 werkt uitsluitend met een Rocket Lake-S-processor. Met de komst van Wi-Fi 6E-technologie krijg je met de Maximus XIII Hero een extra frequentieband tot je beschikking: 6 GHz. Deze heeft een hogere bandbreedte en is om die reden sneller dan de 5GHz-frequentieband die alweer even meegaat. Wel is het belangrijk om te weten dat je hiervoor een Wi-Fi 6E-router nodig hebt. Een Wi-Fi 6-router is wel compatibel met Wi-Fi 6E en andersom, maar geeft je dan geen beschikking over een 6GHz-frequentieband.

Het audiopakket krijgt een upgrade van ASUS. Lang gingen de ALC1200 en/of ALC S1220A samen op high-end moederborden; deze maakt nu plaats voor de ALC4082 van Realtek. De ALC1200 en ALC S1220A werden door ons als hoogwaardig bevonden. Toch zou de ALC4082 daar nog een schepje bovenop moeten doen. De audiokwaliteit en opnamekwaliteit zouden met name verbeterd moeten zijn. Meer over audio en overige specificaties lees je verder in de review.

De Maximus XIII Hero wordt geleverd in een hoogwaardige verpakking. Chique en stijlvol als je het mij vraagt. De accessoires bestaan uit een handleiding, stickervel, vier zwarte SATA-kabels, een I/O-pin-header, RGB/ARGB-kabeltjes, een ROG GPU-houder (support), een gecombineerde Wi-Fi/Bluetooth-antenne en een ROG-sleutelhanger.

Door met de Maximus XIII Hero zelf. Eerste indruk en iets terugkerend bij de ROG-reeks aan moederborden: damn, wat heerlijk. Het is oprecht genieten om een moederbord van dit kaliber in handen te hebben. Keer op keer heb ik het idee dat het design definitief is; het kan niet beter. Toch weet ASUS het wederom naar een hoger niveau te tillen. Een combinatie van lay-out, heatsinks en afwerkingselementen strelen de ogen maar al te goed.

De nieuwe generatie SupremeFX bestaat uit een Realtek ALC4082 in combinatie met een ESS SABRE9018Q2C 32-bit DAC. Dit is een 2-kanaals audio D/A-converter met hoofdtelefoonversterker en als focus: hoogwaardige audiokwaliteit. De SABRE9018Q2C levert een DNR van 121 dB en THD + N van -115 dB. Verder bestaat het audiopakket uit de gebruikelijke Japanse Nichicon-audiocondesatoren, die overigens niet direct op de printplaat zichtbaar zijn. Deze bevinden zich namelijk onder de afscherming.

De PCH-heatsink sluit direct aan op overige heatsinks van o.a. de aanwezige M.2-sloten. De M.2_1 en 2-sloten zijn PCIe 4.0 x4. Standaard wijst de Maximus XIII Hero de vier extra CPU PCIe 4.0-lanes van de Rocket Lake-processor toe aan het M.2_1-slot. De overige M.2-sloten functioneren onder PCIe 3.0 x4, waar de Maximus XIII Hero totaal beschikt over vier M.2-sloten.

Het moederbord heeft drie PCIe x16-sloten, waarvan de bovenste twee bediend worden de aanwezige processor, ofwel de CPU-lanes. Deze twee sloten bieden maximaal PCIe 4.0 x16. Het onderste PCIe x16 slot wordt geleverd door de Z590-chipset en heeft een maximale snelheid van PCIe 3.0 x4. Tussen de PCIe 4.0 x16-sloten zit nog een PCIe 3.0 x1 slot voor bijvoorbeeld een netwerkkaart.

Onderop het moederbord bevindt zich een flinke set aan aansluitingen en headers, bestaande uit ARGB-headers, een RGB-header, fan-headers, 2-pin water in, out en flow headers. Totaal telt het moederbord zes SATA 600-poorten. Daarnaast bevinden zich twee USB 3.2 Gen 1-aansluitpoorten. Verder heeft het moederbord ook nog twee USB 2.0 headers en specifiek op het Z590 platform: een USB 3.2 Gen 2×2-header (20 Gbps).

Op de rechterbovenhoek bevinden zich twee ARGB-headers en daarbij drie PWM-headers - waarvan twee voor de CPU-fans en één voor een pomp. Altijd aangenaam: het moederbord heeft een fysieke power- en resetknop en Q-post-scherm. Aan geheugen kan het moederbord maximaal 128 GB huisvesten, wat standaard bij een Intel Rocket Lake-S-processor verhoogd is naar DDR4-3200.

De aluminium VRM-heatsink is fors; dit om het 14+2 (16) powerfasedesign te temmen. Voor het oog een mooi aspect van dit moederbord en een stukje techniek dat we maar al te goed kunnen waarderen. Met een MOSFET-rating van 90A is overklokken een belangrijk aspect van dit moederbord. Zo is er een thermische header te vinden op het moederbord om thermische parameters te kunnen uitlezen.

Het I/O is bijzonder uitgebreid, bestaande uit een CMOS-knop, een BIOS-knop waarmee je ook zonder CPU kan updaten, een HDMI-aansluiting, twee USB 2.0-poorten, twee SMA-aansluitingen voor de meegeleverde antenne, zes USB 3.2 Gen 2 Type-A-poorten, twee Intel I225-V 2,5Gbps-ethernetpoorten, twee Thunderbolt 4 USB Type-C-poorten, een optische audio-ingang en vijf audiojacks.

Het mag duidelijk zijn dat de XIII Hero deel uitmaakt van ROG’s befaamde Maximus moederbordenreeks. Wi-Fi 6E, Dual Intel I225-V 2,5Gbps-ethernetpoorten, twee Thunderbolt 4 USB Type-C-poorten, een interne USB 3.2 Gen 2×2-header (20 Gbps), PCIe 4.0 M.2-sloten, een dikke 14+2 powerfasedesign met een 90A MOSFET-rating en een legioen aan diverse aansluitingen en headers op de printplaatplaat zelf. Qua aansluitmogelijkheden kan je je geluk niet op.

Het BIOS/UEFI heeft twee schillen als het om indeling gaat. De eerste schil is een eenvoudig overzicht met basale features zoals temperaturen, bootvolgorde, tijd en datum, kloksnelheden en geïnstalleerde ventilatoren. Bij ASUS krijgt het eenvoudige overzicht de naamgeving ‘EZ Mode’ - het zit hem in de naam. Bij EZ-mode zit nog een optie ‘EZ-Tuning Wizard’. Vanuit de EZ Mode kun je door naar de Q-Fan control-optie om aangesloten ventilatoren te beheren. Zichtbare opties als voluit, turbo en volledige snelheid zijn hier beschikbaar. Ook kun je daar kiezen om iedere header zijn werk te laten doen via PWM. Alle fan-headers op het moederbord zijn 4-pins en ondersteunen PWM.

Belangrijke toevoeging op de Z590-reeks is de Gear ½-functie; hetzelfde geldt voor de Re-Size BAR-functie. Op basis van onze ervaring zijn de Gear 1 en 2-toevoegingen makkelijker te vinden in het MSI BIOS/UEFI. Waar de Re-Size BAR-functie prominent beter zichtbaar is in de Asus BIOS/UEFI.

Advanced beschikt over de ‘fysieke’ onderdelen die we eerder zagen op het moederbord. Configuratie van de USB-poorten, het uitschakelen van de LAN-poorten of SATA-poorten beheren.

Het monitormenu is verantwoordelijk voor het uitlezen van temperaturen en ventilatoren. Hier kun je kiezen of je wel of niet wil uitlezen. Daarnaast bevindt zich hier het boot-menu, waar we de Fast boot-modus kunnen inschakelen voor een lagere opstarttijd. Vaak in de praktijk wordt de UEFI-post dan overgeslagen om snelheid te winnen. Tevens kun je ook een boot-vertraging inschakelen; handig voor mensen die aan het overklokken zijn. Met een slow boot kun je gegevens/parameters rustiger inladen.

De voorlaatste pagina is de tool-pagina. Hier kun je actieve videokaarten bekijken en ook de PCI Express-snelheid/bandbreedte nagaan, het UEFI flashen, overklokprofielen aanmaken en verdere gegevens over het moederbord inzien.

En als laatste de save en exit pagina. Gewoon F10 drukken en een kruisje slaan voor een stabiele overklok; tot zover het UEFI van de ASUS ROG Maximus XIII Hero. Als toevoeging op het UEFI/BIOS hoofdstuk vind je hieronder nog wat RGB-foto’s van het moederbord.

Voor de benchmarks zijn een paar belangrijke richtlijnen opgesteld. Alvorens we daarin duiken, is het belangrijk om de testomgeving te delen. Zowel de Core i9 10900K als Core i9 11900K zijn voor deze review met dezelfde setup, koeling en instellingen getest. Om de beesten te temmen, is gebruikgemaakt van een Noctua NH-D15. Als testplatform is een ASUS ROG Maximus XIII Hero gehanteerd, met daarop 16 GB aan 3200MHz-geheugen en een MSI RTX 3070 Gaming X Trio. De volledige setup is hieronder zichtbaar. Bij de benchmarks zelf staan instellingen genoteerd.

Teruggrijpend op de richtlijnen: eventuele verbeteringen vanuit ASUS zijn voor opvolgende benchmarks uitgeschakeld. Dat wil zeggen dat de 10900K én 11900K zich hebben gedragen conform de richtlijn van Intel zelf. Dit is om onnodige variabelen te voorkomen en een eerlijke vergelijking te maken, onafhankelijk van moederbord en/of fabrikant. Om dat te valideren, is een meting van de processorfrequentie gedaan gedurende een Blender-test. Dit was succesvol, want de all-core turbofrequentie van beide processoren viel na een korte tijd altijd omlaag, om de vermogens-, ofwel TDP-richtlijnen van Intel te volgen.

De benchmarks zijn tot stand gekomen met de volgende instellingen:

• BIOS: 0610
• Nvidia Driver: 461.92
• Instelling 1: Intel Core i9-11900K - 3,5 - 5,3GHz (stock)

Als eindnoot: dit is een moederbordreview. Hier kijken we specifiek naar productiviteit, synthetische resultaten en een tweetal games. Diepgaandere resultaten aangaande processor, temperatuur en gameresultaten zijn bestemd voor onze processor- en videokaartreviews.

Productiviteit

7-Zip

Blender - BMW Render - lager is beter

Blender - Classroom Render - lager is beter

Cinebench R23

Javascript Kraken - lager is beter

PugetBench - Adobe Photoshop

Synthetisch

3DMark Fire Strike Ultra

3DMark Time Spy Extreme

3DMark Port Royal

Games
Voor het schrijven van deze moederbord review zijn er twee games meegenomen in de resultaten. In onze Intel Core i9 11900K review delen we meer gameresultaten.

CS:GO

F1 2020

Nabespreking
Oké, dan is het nu tijd voor de nabespreking van de resultaten. Conform de verwachtingen is één zaak verduidelijkt: multi-threaded-prestaties zijn verslechterd. De enige uitzondering hierop is PugetBench in Photoshop, omdat hier niet alle kernen, ofwel threads worden gebruikt.

In betrekking tot het Turbo boost-gedrag zijn duidelijke verschillen te zien tussen de 10900K en 11900K. Beide processoren zijn met dezelfde BIOS-instellingen getest, ofwel conform de Intel-richtlijnen. Het Rocket Lake-S-vlaggenschip stond logischerwijs ingesteld op Gear 1, zoals besproken. Tijdens de Port Royal-test van 3DMark deed de 10900K een boost aanhouden van vrijwel constant 4,9 GHz door de gehele test heen. Ondertussen wist de 11900K tussen 4,9 GHz en 5,3 GHz te boosten dankzij Thermal Velocity Boost.

In onze Intel Core i9 11900K-review lees je meer over diverse benchmarks, rendering, compiling, games, RTX, DLSS en temperaturen tezamen met stroomverbruik. Met de Rocket Lake-S lancering hebben we twee moederborden in handen: de besproken ASUS ROG Maximus XIII Hero en de MSI MEG Z590 ACE. Verschillen tussen de twee moederborden zijn marginaal - tot nipt als het om resultaten gaat. Hier is de Intel Core i9 11900K de bepalende factor. Het feit dat we volgens de Intel-configuratie testen houdt het dat resultaten consistent zijn.

Moederbord-verschillen
De ASUS ROG Maximus XIII Hero is eigenlijk niet uit ander hout gesneden. Oké, los van het verschil dat het hier gaat om twee verschillende merken met eigen designkeuzes. Beide moederborden worden gesegmenteerd als high-end, hierdoor zijn de verschillen dusdanig klein. De ASUS ROG Maximus XIII Hero kiest voor wat meer opties als het om USB-poorten gaan, evenals een extra interne USB 3.2 Gen 2-header en een tweede Intel I225-V 2,5Gbps-ethernetpoort. De MSI MEG Z590 ACE beloont je daarentegen met een extra PCIe 3.0 x1-slot en twee Mini DisplayPort-poorten (Thunderbolt 4).

De ASUS ROG Maximus XIII Hero oogt wat rustiger qua design, waar de MSI MEG Z590 ACE eleganter oogt dankzij de gouden kleuraccenten. Het powerfasedesign is met een 14+2 fasen configuratie net wat minder uitgebreid dan de 16+2+1 fasen configuratie op de MSI MEG Z590 ACE. Beide moederborden maken gebruik van VRM’s met een MOSFET-rating van 90A. Op dit niveau zijn de verschillen relatief klein, een powerfasedesign- ontwerp van dit niveau is redelijk indrukwekkend.

Om die reden zijn de verschillen tussen de twee moederborden niet groots. Onder de eindstreep blijft de merkvoorkeur, een stukje design en mogelijk dat je de configuratie van de ASUS ROG Maximus XIII Hero beter kan waarderen of die van de MSI MEG Z590 ACE. Prijstechnisch ontlopen beide moederborden elkaar marginaal. Qua prestaties zien we ook weinig verschillen.

De ASUS ROG Maximus XIII Hero is een deftig en enerzijds rustig moederbord om te zien. De lay-out heeft een doordacht ontwerp, die basis is voor de harmonie van dit moederbord. Hoe dit moederbord presteert met de gloednieuwe Intel Core i9 11900K lees je in deze eindconclusie.

Op basis van de nabespreking mag het duidelijk zijn wat we van de Intel Core i9 11900K vinden. Het continu herhalen van deze informatie willen we vermijden. Wel mag gezegd worden dat de Z590-reeks qua featureset een flinke inhaalslag heeft gemaakt t.o.v. Z490. Wellicht nog sterker geformuleerd: t.o.v. de concurrentie op het X570-platform van AMD. Daar is de ASUS ROG Maximus XIII het levende bewijs van.

Z590 introduceert niet alleen PCIe 4.0, daarnaast komt het platform ook met USB 3.2 Gen 2×2 (20 Gbps), Thunderbolt 4 en Wi-Fi 6E (802.11ax - 6GHz-frequentieband). De ASUS ROG Maximus XIII is royaal in het aantal USB-poorten, fan headers, interne aansluitingen en knoppen. Met kers op de taart heeft het moederbord nog een extra interne USB 3.2 Gen 2-header en een tweede Intel I225-V 2,5Gbps-ethernetpoort. Ook het I/O van dit moederbord bewijst dat het Intel 500-platform volwassen is.

Het 14+2 powerfasedesign is van hoogwaardig niveau en zal menig hart van overklokkers sneller doen kloppen. Niet te vergeten dat dit moederbord met een Realtek ALC4082 in combinatie met een ESS SABRE9018Q2C 32-bit DAC is uitgerust. Dan kan je er ook nog eens 4 M.2 SSD’s op kwijt, waarvan twee op PCIe 4.0 x4 en twee op PCIe 3.0 x4. Een minpunt versus de MSI MEG Z590 ACE is het ontbreken van een dubbele BIOS. Dit lijkt vooralsnog enkel weggelegd voor de Maximus Extreme-modellen.

Onder de eindstreep is het onvermijdelijk om de Intel Core i9 10900K én 11900K nog aan te stippen. In onze Intel Core i9 11900K concluderen we dat het lastig is om de prijs van de 11900K te rechtvaardigen, dat neemt wat ons betreft geen waarde weg van het Intel 500-platform. Een platform dat ook gebruikt kan worden in combinatie met Comet Lake voor het leeuwendeel van zijn featureset. Het is dus vooral zoeken welke processor voor jouw budget opgaat, en vanaf welke generatie je een mogelijke upgrade maakt. Maakt dat Rocket Lake-S een tekortkoming voor het Intel 500-platform? Wellicht.

De ASUS ROG Maximus XIII Hero voorziet vrijwel op alle fronten. We vinden het Intel 500-platform (chipset Z590) een doorontwikkeld platform, zeker nu PCIe 4.0 van de partij is. De ASUS ROG Maximus XIII Hero laat niets te wensen over. Nou, oké… een tweede BIOS dan! Maar voor de rest heb ik weinig klagen en kan ik oprecht alleen maar genieten. ROG belooft met de Maximus XIII Hero high-end. Wat krijg je? High-end!